Rozwody i separacje - najlepsi prawnicy, Polska

Rozwód lub separacja w Polsce - kiedy potrzebna jest pomoc prawna

Prawo rodzinne w Polsce rozróżnia rozwód i separację. Rozwód kończy małżeństwo, natomiast separacja uchyla wspólność pożycia bez rozwiązania małżeństwa.

Sprawa rozwodowa może obejmować winę rozkładu pożycia, władzę rodzicielską, kontakty z dziećmi, alimenty, korzystanie ze wspólnego mieszkania oraz podział majątku. Sąd rozpoznaje te kwestie w wyroku rozwodowym, jeżeli pozwalają na to okoliczności i zebrane dowody.

Rozwód wymaga wykazania zupełnego i trwałego rozkładu pożycia. Przy separacji wystarczy zupełny rozkład pożycia, więc może być właściwa, gdy małżonkowie nie chcą jeszcze definitywnie kończyć małżeństwa.

Kiedy adwokat lub radca prawny może być szczególnie potrzebny

• Spór o winę: jedna ze stron zarzuca zdradę, przemoc, uzależnienie lub uporczywe uchylanie się od obowiązków rodzinnych.
• Dzieci małoletnie: rodzice nie uzgodnili miejsca pobytu dziecka, kontaktów, alimentów albo wykonywania władzy rodzicielskiej.
• Majątek wspólny: małżonkowie posiadają mieszkanie, kredyt hipoteczny, firmę, oszczędności lub zobowiązania i nie zgadzają się co do rozliczeń.
• Przemoc lub zagrożenie: potrzebne są szybkie działania dotyczące kontaktów, miejsca pobytu dziecka albo zabezpieczenia roszczeń.
• Element zagraniczny: jedno z małżonków mieszka za granicą, małżeństwo zawarto poza Polską albo dzieci przebywają w innym państwie.
• Brak porozumienia proceduralnego: druga strona nie odbiera pism, ukrywa dochody lub przewleka postępowanie.

Prawnik może przygotować pozew, wniosek o zabezpieczenie, propozycję porozumienia rodzicielskiego i listę dowodów. Nie zastępuje jednak sądu w podejmowaniu decyzji o rozwodzie, alimentach lub kontaktach.

Najważniejsze przepisy dotyczące rozwodu i separacji w Polsce

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 25 lutego 1964 roku reguluje między innymi przesłanki rozwodu i separacji, winę, władzę rodzicielską, alimenty oraz skutki ustania małżeństwa.
• Kodeks postępowania cywilnego z 17 listopada 1964 roku określa zasady prowadzenia spraw przed sądem, właściwość sądu, doręczenia, dowody i środki odwoławcze.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 28 lipca 2005 roku reguluje opłaty od pozwu, wniosków i środków zaskarżenia oraz możliwość zwolnienia od kosztów.

W sprawach z elementem zagranicznym mogą mieć zastosowanie także przepisy prawa Unii Europejskiej dotyczące jurysdykcji, uznawania orzeczeń i odpowiedzialności rodzicielskiej. Zakres ich zastosowania zależy między innymi od miejsca zwykłego pobytu małżonków i dzieci.

Najczęściej zadawane pytania o rozwód i separację

Czy do rozwodu w Polsce trzeba mieć adwokata lub radcę prawnego?

Nie. Strona może samodzielnie sporządzić pozew i występować przed sądem.

Pomoc profesjonalnego pełnomocnika jest szczególnie przydatna przy sporze o winę, dzieci, majątek lub przy międzynarodowym stanie faktycznym.

Jakie są podstawowe przesłanki rozwodu?

Sąd bada, czy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego, czyli ustanie więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej.

Rozwód może być niedopuszczalny między innymi wtedy, gdy ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci albo orzeczenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Czym różni się separacja od rozwodu?

Separacja nie rozwiązuje małżeństwa i nie pozwala na zawarcie nowego związku małżeńskiego. Może jednak uchylić wspólność majątkową i uregulować kwestie dzieci oraz alimentów.

Do separacji potrzebny jest zupełny rozkład pożycia, ale nie musi być on trwały. Z tego powodu separacja bywa rozwiązaniem przejściowym.

Ile kosztuje pozew o rozwód?

Opłata od pozwu o rozwód wynosi co do zasady 600 zł. Przy rozwodzie bez orzekania o winie sąd zwraca połowę opłaty po uprawomocnieniu się wyroku, a pozostała część jest zwykle rozliczana między małżonkami.

Wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego ustala się osobno. Wysokość zależy między innymi od liczby rozpraw, zakresu sporu i konieczności prowadzenia postępowań zabezpieczających.

Ile kosztuje sprawa o separację?

Opłata zależy od trybu sprawy. Pozew o separację podlega co do zasady opłacie 600 zł, natomiast zgodny wniosek małżonków o separację jest objęty niższą opłatą.

Przed złożeniem pisma warto sprawdzić aktualną wysokość opłaty w przepisach lub sekretariacie właściwego sądu. Osoba w trudnej sytuacji może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Jak długo trwa rozwód w Polsce?

Sprawa bez sporu, bez małoletnich dzieci i bez potrzeby prowadzenia wielu dowodów może zakończyć się po jednej lub kilku rozprawach. Spór o winę, kontakty, alimenty albo majątek często wydłuża postępowanie do wielu miesięcy lub dłużej.

Termin zależy także od obciążenia konkretnego sądu, liczby świadków i opinii biegłych.

Do którego sądu składa się pozew rozwodowy?

Sprawę rozpoznaje sąd okręgowy, zwykle wydział cywilny lub rodzinny właściwy dla spraw rodzinnych. Co do zasady pozew składa się według ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeżeli choć jedno z nich nadal mieszka w tym okręgu.

Jeżeli ta podstawa nie działa, znaczenie może mieć miejsce zamieszkania pozwanego, a następnie powoda. Właściwość trzeba ocenić na podstawie konkretnego stanu faktycznego.

Czy można uzyskać rozwód bez orzekania o winie?

Tak, małżonkowie mogą zgodnie żądać, aby sąd nie orzekał o winie. Wtedy sąd nie przypisuje winy żadnej ze stron, co zwykle ogranicza zakres postępowania dowodowego.

Brak orzekania o winie nie oznacza automatycznie braku alimentów ani uregulowania spraw dotyczących dzieci.

Czy sąd może orzec rozwód, gdy druga osoba się nie zgadza?

Tak, sprzeciw jednego małżonka nie blokuje rozwodu, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki. Sąd ocenia między innymi trwałość rozkładu pożycia i wpływ rozwodu na małoletnie dzieci.

Odmowa małżonka wyłącznie niewinnego może mieć znaczenie, ale nie zawsze uniemożliwia rozwód.

Czy razem z rozwodem można uregulować alimenty i kontakty z dzieckiem?

Tak. W wyroku rozwodowym sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, miejscu pobytu dziecka, kontaktach oraz kosztach jego utrzymania.

Można także złożyć wniosek o zabezpieczenie alimentów lub kontaktów na czas trwania procesu.

Czy podział majątku zawsze odbywa się w sprawie rozwodowej?

Nie. Sąd rozwodowy może dokonać podziału majątku tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

W przeciwnym razie podział przeprowadza się w odrębnym postępowaniu. Małżonkowie mogą też zawrzeć umowę, na przykład po wcześniejszym ustanowieniu rozdzielności majątkowej.

Czy można zmienić orzeczenie dotyczące dziecka po rozwodzie?

Tak, jeżeli zmienią się okoliczności. Dotyczy to między innymi alimentów, kontaktów, miejsca pobytu dziecka i sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej.

Zmiana wymaga odpowiedniego wniosku lub pozwu, zależnie od rodzaju żądania i podstawy prawnej.

Co zrobić, gdy nie stać mnie na prawnika lub opłaty sądowe?

Można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz, w określonych sytuacjach, o ustanowienie adwokata albo radcy prawnego z urzędu.

Dostępne są także punkty nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego prowadzone w ramach systemu publicznego.

Oficjalne źródła informacji i pomocy

• Ministerstwo Sprawiedliwości publikuje informacje o sądownictwie, nieodpłatnej pomocy prawnej, kosztach sądowych i formularzach.
• Sądy powszechne udostępniają informacje organizacyjne, właściwość wydziałów, godziny przyjęć oraz dane kontaktowe właściwego sądu okręgowego.
• Naczelna Rada Adwokacka i Krajowa Rada Radców Prawnych prowadzą oficjalne samorządy zawodowe oraz umożliwiają weryfikację uprawnień adwokatów i radców prawnych.

Jak znaleźć i zatrudnić prawnika do sprawy rodzinnej

1. Określ zakres sprawy w ciągu jednego dnia: ustal, czy chodzi o rozwód, separację, winę, dzieci, alimenty, zabezpieczenie lub podział majątku.
2. Zbierz dokumenty w ciągu kilku dni: przygotuj odpis aktu małżeństwa, akty urodzenia dzieci, informacje o dochodach, kosztach utrzymania, majątku i ewentualnych postępowaniach.
3. Wybierz kilku kandydatów: sprawdź uprawnienia w samorządzie zawodowym i szukaj osoby prowadzącej sprawy rodzinne w sądzie właściwym dla Twojej sprawy.
4. Umów konsultacje: podczas pierwszego spotkania poproś o ocenę przesłanek, ryzyk dowodowych, możliwych żądań i przewidywanego przebiegu postępowania.
5. Porównaj warunki współpracy: ustal osobno wynagrodzenie za sporządzenie pisma, udział w rozprawach, wnioski o zabezpieczenie, apelację i ewentualny podział majątku.
6. Zawrzyj pisemną umowę i pełnomocnictwo: dokument powinien określać zakres zlecenia, sposób rozliczeń, koszty dodatkowe oraz zasady kontaktu.
7. Złóż właściwe pismo bez zwłoki: po weryfikacji dokumentów prawnik może przygotować pozew lub wniosek, a w pilnych sprawach także wniosek o zabezpieczenie, zwykle w ciągu kilku dni do kilku tygodni.