Restrukturyzacja i upadłość - prawnicy, Polska

Jak wygląda restrukturyzacja i upadłość w Polsce w praktyce?

Polskie prawo rozróżnia restrukturyzację, której celem jest zawarcie układu z wierzycielami, oraz upadłość prowadzącą do likwidacji majątku albo oddłużenia osoby fizycznej. Wybór postępowania zależy między innymi od rodzaju dłużnika, skali zadłużenia, majątku i możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Przedsiębiorca może korzystać z postępowania o zatwierdzenie układu, przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego albo sanacyjnego. Postępowania prowadzą sądy restrukturyzacyjne, a część czynności wykonuje doradca restrukturyzacyjny pełniący funkcję nadzorcy lub zarządcy.

Upadłość przedsiębiorcy może prowadzić do sprzedaży składników majątku i podziału środków między wierzycieli. Upadłość konsumencka dotyczy osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej i może zakończyć się planem spłaty albo umorzeniem zobowiązań, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Postępowania są prowadzone przede wszystkim elektronicznie w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Prawnik analizuje dokumenty, ryzyko odpowiedzialności członków zarządu, zabezpieczenia wierzycieli, umowy oraz możliwość ochrony przed egzekucją.

Kiedy pomoc prawnika jest szczególnie potrzebna?

• Firma traci płynność i nie wie, czy spełnia przesłanki niewypłacalności. Prawnik może pomóc ocenić moment powstania niewypłacalności i ryzyko odpowiedzialności zarządu.
• Wierzyciel wszczął egzekucję albo złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. Szybka analiza pozwala sprawdzić możliwe środki obrony oraz zasadność własnego wniosku restrukturyzacyjnego.
• Potrzebne jest porozumienie z bankiem, ZUS albo urzędem skarbowym. Prawnik pomaga przygotować propozycje układowe i ocenić, czy wierzyciele publicznoprawni mogą uczestniczyć w układzie.
• Członek zarządu obawia się osobistej odpowiedzialności. Znaczenie mają terminy, dokumentacja finansowa i właściwa reakcja na utratę zdolności do regulowania zobowiązań.
• Osoba fizyczna ma wiele długów, zajęte wynagrodzenie albo bezskuteczne egzekucje. Prawnik porówna upadłość konsumencką z innymi możliwymi rozwiązaniami i wyjaśni konsekwencje dla majątku.
• Wierzyciel chce odzyskać pieniądze w postępowaniu dłużnika. Pomoc obejmuje zgłoszenie wierzytelności, udział w głosowaniu nad układem i kwestionowanie czynności naruszających interes wierzycieli.

Najważniejsze polskie przepisy

Ustawa z 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne reguluje cztery zasadnicze postępowania restrukturyzacyjne, układ z wierzycielami oraz zadania doradców restrukturyzacyjnych. Ustawa weszła w życie 1 stycznia 2016 r. i była później wielokrotnie zmieniana.

Ustawa z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe określa przesłanki ogłoszenia upadłości, skutki upadłości przedsiębiorców i konsumentów, zasady likwidacji majątku oraz plan spłaty wierzycieli. Przepisy dotyczące upadłości konsumenckiej zostały istotnie zmienione od 24 marca 2020 r.

Ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych określa część opłat związanych z postępowaniami sądowymi. Ostateczne koszty zależą także od wynagrodzenia prawnika, opłat za czynności doradcy restrukturyzacyjnego i zakresu sprawy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy restrukturyzacja chroni przed egzekucją?

Może ograniczyć lub zawiesić określone postępowania egzekucyjne, ale skutek zależy od rodzaju postępowania i momentu jego otwarcia. Ochrona nie obejmuje automatycznie każdej egzekucji ani każdego składnika majątku.

Kiedy przedsiębiorca jest niewypłacalny?

Przedsiębiorca jest niewypłacalny, gdy utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W przypadku osób prawnych i niektórych jednostek bada się także, czy zobowiązania przekraczają wartość majątku przez okres wskazany w ustawie.

Czy osoba prowadząca jednoosobową działalność może ogłosić upadłość konsumencką?

Co do zasady najpierw musi zakończyć działalność i zostać wykreślona z właściwego rejestru. Były przedsiębiorca może następnie złożyć wniosek jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności, lecz sąd zbada przyczyny niewypłacalności.

Czym różni się restrukturyzacja od upadłości?

Restrukturyzacja ma przede wszystkim umożliwić uniknięcie upadłości i dalsze działanie dłużnika na podstawie układu. Upadłość służy zasadniczo likwidacji majątku albo przeprowadzeniu procedury oddłużeniowej konsumenta.

Czy do złożenia wniosku potrzebny jest adwokat albo radca prawny?

Przepisy co do zasady nie wymagają, aby dłużnik lub wierzyciel korzystał z pełnomocnika. W praktyce sprawy często wymagają współpracy z adwokatem, radcą prawnym albo doradcą restrukturyzacyjnym, zwłaszcza przy dużej liczbie wierzycieli.

Jaka jest rola doradcy restrukturyzacyjnego?

Doradca restrukturyzacyjny może pełnić funkcję nadzorcy układu, nadzorcy sądowego albo zarządcy. Przygotowuje lub kontroluje dokumenty postępowania, analizuje sytuację finansową i wykonuje czynności określone przez ustawę oraz sąd.

Ile kosztuje pomoc prawnika?

Wynagrodzenie zależy od rodzaju postępowania, liczby wierzycieli, wartości majątku i zakresu pracy. Osobno mogą wystąpić opłaty sądowe, koszty doradcy restrukturyzacyjnego, wyceny, ogłoszeń lub tłumaczeń, dlatego warto poprosić o pisemny kosztorys.

Jak długo trwa restrukturyzacja albo upadłość?

Proste postępowanie o zatwierdzenie układu może przebiegać szybciej niż postępowanie sanacyjne lub upadłość z rozbudowaną likwidacją majątku. Całość może trwać od kilku miesięcy do kilku lat, zależnie od sporów, liczby wierzycieli i sprzedaży majątku.

Czy można zachować mieszkanie w upadłości konsumenckiej?

Ogłoszenie upadłości nie gwarantuje zachowania mieszkania. Jeżeli lokal należy do masy upadłości, może zostać sprzedany, choć ustawa przewiduje szczególne zasady dotyczące środków na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych upadłego.

Czy wszystkie długi podlegają umorzeniu?

Nie. Niektóre zobowiązania, w szczególności określone świadczenia alimentacyjne i odszkodowania wynikające z przestępstwa, nie podlegają umorzeniu na zasadach upadłości konsumenckiej. Przed złożeniem wniosku trzeba sporządzić pełną listę zobowiązań.

Co dzieje się z umowami i pracownikami firmy w restrukturyzacji?

Skutki zależą od rodzaju postępowania i zakresu uprawnień nadzorcy albo zarządcy. Niektóre umowy mogą być chronione przed wypowiedzeniem, a w sanacji zarządca może podejmować działania dotyczące przedsiębiorstwa i zatrudnienia.

Czy wierzyciel może zakwestionować układ?

Wierzyciel może zgłaszać zastrzeżenia, uczestniczyć w głosowaniu i w określonych sytuacjach zaskarżać postanowienia lub odmowę zatwierdzenia układu. Znaczenie ma prawidłowe ustalenie wierzytelności oraz zachowanie terminów procesowych.

Oficjalne źródła informacji

• Ministerstwo Sprawiedliwości udostępnia informacje o postępowaniach restrukturyzacyjnych i upadłościowych oraz prowadzi rozwiązania związane z obsługą Krajowego Rejestru Zadłużonych.
• Krajowy Rejestr Zadłużonych jest oficjalnym systemem teleinformatycznym, w którym publikowane są informacje o określonych postępowaniach, obwieszczeniach i osobach pełniących funkcje w postępowaniach.
• Sądy rejonowe - wydziały gospodarcze rozpoznają sprawy upadłościowe i restrukturyzacyjne właściwe dla danego obszaru. Właściwość sądu zależy przede wszystkim od siedziby albo miejsca zwykłego pobytu dłużnika.

Jak znaleźć i zatrudnić prawnika?

1. W ciągu 1-2 dni zbierz dokumenty. Przygotuj umowy kredytowe, wezwania do zapłaty, pisma egzekucyjne, wykaz majątku, listę wierzycieli, deklaracje podatkowe i podstawowe dane finansowe.
2. Ustal pilne terminy procesowe. Sprawdź daty doręczeń, zajęć, rozpraw i wezwań do zapłaty. Nie odkładaj konsultacji, jeżeli istnieje ryzyko niewypłacalności albo wniosek złożył wierzyciel.
3. Porównaj kilku specjalistów w ciągu kilku dni. Szukaj adwokata, radcy prawnego lub kancelarii współpracującej z doradcą restrukturyzacyjnym, odpowiednio do rodzaju sprawy i miejsca prowadzenia działalności.
4. Na pierwszej konsultacji poproś o ocenę wariantów. Prawnik powinien omówić układ, sanację, upadłość oraz ryzyka dla majątku, zarządu, poręczycieli i wierzycieli.
5. Poproś o pisemny zakres zlecenia i kosztorys. Dokument powinien wskazywać, czy obejmuje analizę, przygotowanie wniosku, reprezentację, kontakt z doradcą oraz czynności po otwarciu postępowania.
6. Przekaż kompletne informacje i podpisz pełnomocnictwo. Ukrywanie majątku, pomijanie wierzycieli lub niepełne dane mogą poważnie zaszkodzić sytuacji procesowej i ocenie przyczyn niewypłacalności.
7. Monitoruj sprawę co najmniej co miesiąc. Sprawdzaj obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, terminy zgłoszeń wierzytelności, głosowania i obowiązki wynikające z postanowień sądu.