ใบแจ้งหนี้ครบกำหนดมาสามเดือนแล้ว ลูกค้ายังไม่โอน โทรไปทีไรก็ได้คำตอบว่า "สัปดาห์หน้า" ถ้าคุณกำลังถามตัวเองว่าโดนเบี้ยวหนี้แบบนี้ต้องทำอย่างไร อย่าเพิ่งเริ่มจากยอดเงินที่ค้าง ให้ตอบสามคำถามนี้ก่อน
- หนี้บังคับชำระได้ตั้งแต่วันไหน ให้ดูวันครบกำหนดที่ตกลงกันจริง ไม่ใช่วันที่ฝ่ายเราออกใบแจ้งหนี้
- มีอะไรพิสูจน์ว่าตกลงซื้อขายและส่งมอบแล้ว เช่น ใบสั่งซื้อ ใบส่งของที่มีผู้เซ็นรับ หรือข้อความยืนยันราคา
- ลูกหนี้มีทรัพย์สินให้บังคับคดีหรือไม่ ชนะคดีแต่ไม่มีทรัพย์ให้ยึด ก็ไม่ได้เงินคืน
บทความนี้ไล่ตั้งแต่การประเมินคดี การทวงถาม การยื่นฟ้อง ไปจนถึงการบังคับคดี โดยใช้ตัวอย่างสมมติหนึ่งกรณีตลอดทั้งเรื่อง เนื้อหาเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับคดีของคุณ ก่อนตัดสินใจควรให้ทนายความไทยตรวจข้อเท็จจริงจริงของคดี
สรุปประเด็นสำคัญ
- อายุความไม่ได้มีแค่ 2 ปีเสมอไป ค่าสินค้าและค่าการงานของผู้ประกอบการค้าโดยทั่วไปมีอายุความ 2 ปีตาม ป.พ.พ. มาตรา 193/34 (1) แต่ถ้าลูกหนี้ซื้อสินค้าหรือจ้างงานไปใช้ในกิจการของตนเอง เช่น ซื้อไปขายต่อหรือใช้ผลิต อายุความจะเป็น 5 ปีตามมาตรา 193/33 (5)
- ไม่จำเป็นต้องมีสัญญาเป็นเล่ม ใบสั่งซื้อ ใบส่งของที่มีผู้เซ็นรับ อีเมล หรือข้อความ LINE ใช้เป็นพยานหลักฐานได้ แต่ศาลยังต้องชั่งน้ำหนักว่าหลักฐานน่าเชื่อถือ ผู้ลงนามมีอำนาจ และยอดหนี้ถูกต้องหรือไม่
- หนังสือทวงถามมีประโยชน์แต่ไม่ใช่ยาวิเศษ ช่วยพิสูจน์ว่ามีการเตือนให้ชำระแล้ว แต่ไม่ได้ตัดข้อต่อสู้ของลูกหนี้ และการส่งหนังสือทวงถามอย่างเดียวไม่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลง
- คดีมโนสาเร่ (ทุนทรัพย์ไม่เกิน 300,000 บาท) เสียค่าขึ้นศาล 2% ของทุนทรัพย์ สูงสุดไม่เกิน 1,000 บาท ส่วนคดีแพ่งสามัญเสีย 2% สำหรับทุนทรัพย์ไม่เกิน 50 ล้านบาท (สูงสุด 200,000 บาท) และ 0.1% สำหรับส่วนที่เกิน 50 ล้านบาท
- ชนะคดีแล้วยังต้องบังคับคดีเอง ต้องร้องขอบังคับคดีภายใน 10 ปีนับแต่วันมีคำพิพากษาหรือคำสั่ง (ป.วิ.พ. มาตรา 274) เจ้าหนี้มีหน้าที่หลักในการสืบทรัพย์ แต่ขอให้ศาลเรียกลูกหนี้มาสอบถามเรื่องทรัพย์สินได้ตามมาตรา 277
ตัวอย่างสมมติที่ใช้ตลอดบทความ
บริษัท ก. ผลิตกล่องบรรจุภัณฑ์ ส่งกล่องให้ร้าน ข. ซึ่งนำกล่องไปบรรจุสินค้าของตัวเองขาย ยอดค้างตามใบแจ้งหนี้คือ 180,000 บาท ครบกำหนดชำระ 30 วันหลังส่งของ ร้าน ข. เคยตอบ LINE ว่า "ขอเลื่อนไปสิ้นเดือนหน้า" แล้วก็เงียบหายไป
กรณีนี้ได้คำตอบเบื้องต้นสามข้อ ข้อแรก ร้าน ข. ซื้อกล่องไปใช้ในกิจการของตนเอง จึงน่าจะเข้าอายุความ 5 ปี ไม่ใช่ 2 ปี ข้อสอง ยอดไม่เกิน 300,000 บาท ฟ้องเป็นคดีมโนสาเร่ได้ ข้อสาม ข้อความใน LINE ที่ขอเลื่อนชำระเป็นหลักฐานสำคัญ และอาจเป็นการรับสภาพหนี้ด้วย ขึ้นอยู่กับถ้อยคำและเวลาที่ส่ง
ขั้นที่ 1: ประเมินคดีและเช็กอายุความ
SME จำนวนมากเข้าใจว่าหนี้ทุกประเภทมีอายุความ 10 ปี อีกกลุ่มหนึ่งเข้าใจว่าหนี้การค้าทุกชนิดหมดอายุใน 2 ปี ทั้งสองแบบผิด อายุความขึ้นอยู่กับประเภทของธุรกรรมและการที่ลูกหนี้นำสินค้าหรืองานไปใช้ทำอะไร
| ประเภทสิทธิเรียกร้อง | ฐานทางกฎหมาย | อายุความ | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|---|
| ค่าสินค้าหรือค่าการงานที่ผู้ประกอบการค้าเรียกจากลูกค้าซึ่งไม่ได้นำไปใช้ในกิจการของตนเอง | ป.พ.พ. มาตรา 193/34 (1) | 2 ปี | นับจากวันที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ ซึ่งโดยทั่วไปคือวันครบกำหนดชำระที่ตกลงกัน |
| ค่าสินค้าหรือค่าการงานที่ทำเพื่อกิจการของลูกหนี้เอง เช่น ซื้อไปขายต่อ ใช้ผลิต หรือใช้ในธุรกิจ | ป.พ.พ. มาตรา 193/33 (5) ประกอบมาตรา 193/34 (1) | 5 ปี | ต้องพิสูจน์ได้ว่าลูกหนี้ใช้ในกิจการของตนจริง ควรเก็บหลักฐานลักษณะธุรกิจของลูกหนี้ไว้ด้วย |
| ค่าเช่าสังหาริมทรัพย์ของผู้ประกอบธุรกิจให้เช่า เช่น เครื่องจักร รถ อุปกรณ์ | ป.พ.พ. มาตรา 193/34 (6) | 2 ปี | อย่าเหมารวมกับค่าเช่าอาคาร เพราะอายุความต่างกัน |
| ค่าเช่าอสังหาริมทรัพย์ที่ค้างชำระ เช่น สำนักงาน คลังสินค้า | ป.พ.พ. มาตรา 193/33 (3) | 5 ปี | นับแยกเป็นรายงวดตามวันที่ค่าเช่าแต่ละงวดถึงกำหนด |
| ค่าบริการวิชาชีพบางประเภท | อนุมาตราเฉพาะในมาตรา 193/34 | ส่วนใหญ่ 2 ปี | ต้องดูว่าวิชาชีพนั้นอยู่ในอนุมาตราใด และงานทำเพื่อกิจการของลูกหนี้หรือไม่ |
| เงินกู้ระหว่างธุรกิจ | ป.พ.พ. มาตรา 193/30 และ 193/33 (1)(2) | ต้นเงินโดยทั่วไป 10 ปี / ดอกเบี้ยค้างชำระ และต้นเงินที่ผ่อนเป็นงวด 5 ปี | แยกคำนวณต้นเงินและดอกเบี้ยออกจากกัน |
ถ้าอายุความครบแล้วจะเกิดอะไรขึ้น ศาลจะไม่ยกเรื่องอายุความขึ้นพิจารณาเอง ลูกหนี้ต้องเป็นฝ่ายยกขึ้นต่อสู้ และข้อต่อสู้จะสำเร็จก็ต่อเมื่อพิสูจน์ได้ว่าอายุความที่ใช้ถูกประเภท วันเริ่มนับถูกต้อง และไม่มีเหตุสะดุดหยุดลง ผลของอายุความที่ครบแล้วคือลูกหนี้มีสิทธิปฏิเสธการชำระหนี้ หนี้ไม่ได้ระงับไปเองโดยอัตโนมัติ
อายุความสะดุดหยุดลงได้ ระหว่างที่อายุความยังไม่ครบ หากลูกหนี้รับสภาพหนี้เป็นหนังสือ ชำระหนี้บางส่วน ชำระดอกเบี้ย หรือให้ประกัน หรือเจ้าหนี้ยื่นฟ้อง อายุความจะสะดุดหยุดลงและเริ่มนับใหม่ (ป.พ.พ. มาตรา 193/14) แต่หนังสือทวงถามที่ลูกหนี้ไม่ตอบ ไม่ทำให้อายุความเริ่มนับใหม่ ส่วนการรับสภาพหนี้หลังอายุความครบแล้วมีหลักเกณฑ์แยกต่างหาก ควรให้ทนายความตรวจ ถ้าใกล้ครบกำหนดแล้ว อย่ารอผลการเจรจาจนเลยเวลาฟ้อง
ขั้นที่ 2: รวบรวมหลักฐาน
คดีหนี้การค้ามักแพ้ชนะกันที่เอกสาร ข้อต่อสู้ที่ลูกหนี้ใช้บ่อยมีสามแบบ คือ ไม่ได้รับของ ของไม่ตรงสเปก และคนที่เซ็นรับไม่มีอำนาจผูกพันบริษัท เอกสารที่ไม่ครบไม่ได้แปลว่าแพ้แน่นอน แต่จะทำให้ต้องพิสูจน์ด้วยพยานอื่นและคดียากขึ้น
รายการเอกสารที่ควรเตรียม
- หลักฐานว่าตกลงกันแล้ว: สัญญาซื้อขายหรือสัญญาจ้าง ใบเสนอราคาที่ลูกค้าลงนามยืนยัน หรือใบสั่งซื้อ (PO) สำหรับการซื้อขายสินค้าราคาตั้งแต่ 20,000 บาทขึ้นไป ป.พ.พ. มาตรา 456 กำหนดว่าจะฟ้องร้องได้ต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือที่ฝ่ายต้องรับผิดลงลายมือชื่อ หรือมีการวางมัดจำ หรือมีการชำระหนี้บางส่วนแล้ว
- หลักฐานการส่งมอบ: ใบส่งของ ใบรับสินค้า หรือใบตรวจรับงานที่มีชื่อและลายมือชื่อผู้รับชัดเจน ลายมือชื่อของพนักงานที่รับของพิสูจน์การส่งมอบได้ แต่ไม่ได้พิสูจน์ว่าพนักงานคนนั้นมีอำนาจทำสัญญาแทนบริษัท สองเรื่องนี้ต้องแยกกัน
- เอกสารบัญชีและภาษี: ใบแจ้งหนี้ ใบวางบิล ใบกำกับภาษี ที่มีชื่อและเลขประจำตัวผู้เสียภาษีตรงกับลูกหนี้
- หลักฐานอิเล็กทรอนิกส์: LINE และอีเมลใช้เป็นพยานหลักฐานได้ตาม พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ควรเก็บบทสนทนาฉบับเต็ม (ไม่ใช่แค่ภาพหน้าจอบางท่อน) ไฟล์แนบ ข้อมูลที่ระบุตัวผู้ส่ง และเก็บอุปกรณ์หรือบัญชีต้นทางไว้ หากต้องพิสูจน์ความแท้จริงในภายหลัง
- ข้อมูลนิติบุคคลของลูกหนี้: หนังสือรับรองบริษัทจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เพื่อยืนยันชื่อ ที่ตั้ง และกรรมการผู้มีอำนาจ ศาลแต่ละแห่งอาจกำหนดอายุของเอกสารที่ใช้ประกอบคำฟ้องไว้ ควรตรวจกับศาลที่จะยื่น
ในตัวอย่างของบริษัท ก. ชุดเอกสารหลักคือใบสั่งซื้อที่ร้าน ข. ส่งมา ใบส่งของที่มีพนักงานร้าน ข. เซ็นรับ ใบแจ้งหนี้ 180,000 บาท และบทสนทนา LINE ที่ขอเลื่อนชำระ
ขั้นที่ 3: ส่งหนังสือทวงถาม และพิจารณาการไกล่เกลี่ย
หนังสือทวงถามคือการแจ้งลูกหนี้อย่างเป็นลายลักษณ์อักษรว่าค้างชำระเท่าไร ให้ชำระภายในวันใด และถ้าไม่ชำระจะดำเนินการอย่างไร เจ้าหนี้ส่งเองหรือมอบหมายตัวแทนส่งก็ได้ ไม่จำเป็นต้องให้ทนายความเป็นผู้ส่งเสมอ แต่ควรส่งด้วยวิธีที่พิสูจน์การรับได้ เช่น ไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับ
หนังสือทวงถามช่วยพิสูจน์ว่ามีการเตือนให้ชำระแล้ว และเป็นจุดผิดนัดในกรณีที่หนี้ไม่มีกำหนดวันชำระแน่นอน แต่มีข้อจำกัดที่ควรรู้
- ถ้าสัญญากำหนดวันชำระตามปฏิทินไว้แล้ว ลูกหนี้ผิดนัดทันทีเมื่อพ้นวันนั้นโดยไม่ต้องเตือนก่อน (ป.พ.พ. มาตรา 204 วรรคสอง)
- หนังสือทวงถามไม่ได้ยืนยันยอดหนี้ และไม่ตัดข้อต่อสู้ของลูกหนี้ หากลูกหนี้โต้แย้ง ศาลยังต้องฟังพยานหลักฐานทั้งหมด
- หนังสือทวงถามอย่างเดียวไม่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลง
สิ่งที่ควรมีในหนังสือทวงถาม
- ที่มาของหนี้: เลขที่ใบสั่งซื้อ เลขที่ใบแจ้งหนี้ วันส่งมอบ และยอดเงินต้นที่ค้าง
- ดอกเบี้ย: อัตราตามสัญญา (ถ้ามี) หรืออัตราดอกเบี้ยผิดนัดตามกฎหมาย ดูคำอธิบายในส่วนคำถามที่พบบ่อย
- กำหนดเวลาชำระ: ระยะเวลาที่สมควร หลายธุรกิจใช้ 7–15 วันนับจากวันได้รับหนังสือ ตัวเลขนี้เป็นแนวปฏิบัติ ไม่ใช่ระยะเวลาที่กฎหมายบังคับ
- ช่องทางชำระเงิน: ชื่อบัญชีและเลขที่บัญชีของเจ้าหนี้
- ขั้นตอนถัดไป: แจ้งว่าหากพ้นกำหนดจะดำเนินคดี และจะเรียกค่าฤชาธรรมเนียมตามที่ศาลกำหนด
ทางเลือกที่มักถูกมองข้าม: ศาลยุติธรรมมีบริการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทก่อนฟ้อง ซึ่งไม่มีค่าธรรมเนียม เหมาะกับกรณีที่ลูกหนี้ยังอยากค้าขายต่อแต่ต้องการผ่อนชำระ การไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องเป็นทางเลือก ไม่ใช่เงื่อนไขบังคับก่อนยื่นฟ้อง และควรยื่นก่อนอายุความใกล้ครบ
ขั้นที่ 4: เลือกศาลและประเภทคดี
คำฟ้องคดีแพ่งยื่นได้ที่ศาลซึ่งจำเลยมีภูมิลำเนาอยู่ในเขต หรือศาลที่มูลคดีเกิดขึ้นในเขต (ป.วิ.พ. มาตรา 4 (1)) คดีที่ทุนทรัพย์ไม่เกิน 300,000 บาทโดยทั่วไปอยู่ในอำนาจของศาลแขวง ถ้าท้องที่นั้นไม่มีศาลแขวงให้ยื่นที่ศาลจังหวัด
คดีที่เรียกเงินไม่เกิน 300,000 บาทเป็นคดีมโนสาเร่ ส่วนคดีที่ยอดสูงกว่านั้นแต่ข้อเท็จจริงไม่ซับซ้อน ศาลอาจพิจารณาเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยากตาม ป.วิ.พ. มาตรา 196 ได้ ยอดเงินจึงไม่ใช่ตัวแบ่งประเภทเพียงอย่างเดียว
| ประเด็น | คดีมโนสาเร่ | คดีแพ่งสามัญ |
|---|---|---|
| ทุนทรัพย์ | เรียกเงินไม่เกิน 300,000 บาท | เกิน 300,000 บาท (เว้นแต่ศาลพิจารณาเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก) |
| ค่าขึ้นศาล (ศาลชั้นต้น) | 2% ของทุนทรัพย์ สูงสุดไม่เกิน 1,000 บาท | 2% ของทุนทรัพย์ส่วนที่ไม่เกิน 50 ล้านบาท (สูงสุด 200,000 บาท) บวก 0.1% ของส่วนที่เกิน 50 ล้านบาท |
| การยื่นคำฟ้อง | ยื่นเป็นหนังสือ หรือแถลงด้วยวาจาให้ศาลบันทึกไว้ก็ได้ | ยื่นคำฟ้องเป็นหนังสือ |
| คำให้การของจำเลย | จำเลยให้การด้วยวาจาในวันนัดได้ | โดยทั่วไปต้องยื่นคำให้การเป็นหนังสือภายใน 15 วันนับแต่ได้รับหมาย ระยะเวลาอาจต่างไปตามวิธีส่งหมาย และศาลอาจอนุญาตให้ขยายเวลาได้ |
| การพิจารณา | ศาลมักนัดไกล่เกลี่ย ให้การ และสืบพยานในนัดเดียวกันถ้าทำได้ | ขั้นตอนเป็นทางการกว่า อาจมีการกำหนดประเด็นข้อพิพาทและนัดสืบพยานแยก |
ตัวอย่างการคำนวณค่าขึ้นศาล: ทุนทรัพย์คือจำนวนเงินทั้งหมดที่เรียกร้องในคำฟ้อง ซึ่งอาจรวมดอกเบี้ยที่คำนวณถึงวันฟ้อง ไม่ใช่เงินต้นอย่างเดียว ถ้าฟ้องเรียก 30,000 บาท ค่าขึ้นศาลคือ 600 บาท ในกรณีบริษัท ก. ที่ฟ้องเรียก 180,000 บาท 2% เท่ากับ 3,600 บาท แต่เพดานคดีมโนสาเร่คือ 1,000 บาท จึงเสีย 1,000 บาท ค่าส่งหมาย ค่าทนายความ และค่าใช้จ่ายอื่นต้องจ่ายแยกต่างหาก ตรวจอัตราล่าสุดได้ที่ระบบคำนวณค่าธรรมเนียมศาลยุติธรรม
ระยะเวลาจนจบคดีแตกต่างกันมากตามศาล ภาระคดี และการต่อสู้ของจำเลย คดีที่จำเลยไม่มาศาลหรือยอมรับหนี้อาจจบเร็ว คดีที่มีการโต้แย้งเรื่องคุณภาพสินค้าอาจใช้เวลานานกว่ามาก ไม่ควรวางแผนกระแสเงินสดบนสมมติฐานว่าคดีจะจบในกี่เดือน
ขั้นที่ 5: เตรียมคำฟ้องและยื่นฟ้อง
- ร่างคำฟ้อง: ระบุตัวโจทก์และจำเลยให้ตรงกับหนังสือรับรองบริษัท บรรยายที่มาของหนี้ การส่งมอบ วันผิดนัด ยอดต้นเงิน ดอกเบี้ย และคำขอท้ายฟ้อง
- แนบเอกสาร: สำเนาเอกสารตามขั้นที่ 2 หนังสือรับรองบริษัทของทั้งสองฝ่าย และหนังสือมอบอำนาจ ถ้ามีผู้รับมอบอำนาจหรือทนายความดำเนินการแทน
- ยื่นฟ้อง: ยื่นที่ศาลด้วยตนเอง หรือยื่นผ่านระบบ e-Filing ของศาลยุติธรรม ซึ่งต้องลงทะเบียนผู้ใช้ก่อน และควรตรวจว่าศาลและประเภทคดีของคุณรับยื่นทางระบบนี้ได้หรือไม่ ข้อมูลทั่วไปดูได้ที่เว็บไซต์ศาลยุติธรรม
- ชำระค่าขึ้นศาลและค่าส่งหมาย: ตามที่ศาลคำนวณ
ขั้นที่ 6: ส่งหมายและวันนัดพิจารณา
การยื่นฟ้องทางอิเล็กทรอนิกส์ไม่ได้แทนการส่งหมายให้จำเลย โจทก์ต้องร้องขอให้ส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องแก่จำเลยภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด ซึ่งโดยทั่วไปคือ 7 วันนับแต่วันยื่นฟ้อง (ป.วิ.พ. มาตรา 173) ถ้าละเลย ศาลอาจจำหน่ายคดี หากส่งหมายไม่ได้เพราะลูกหนี้ย้ายที่อยู่ ต้องสืบที่อยู่ใหม่หรือขอให้ศาลส่งหมายด้วยวิธีอื่น ติดตามสถานะคดีได้ที่ระบบติดตามคดี
ในวันนัด ศาลมักให้ลองไกล่เกลี่ยก่อน หากตกลงกันได้ ศาลอาจพิพากษาตามยอม ซึ่งบังคับคดีได้เหมือนคำพิพากษาทั่วไป หากตกลงไม่ได้ ศาลจะสืบพยานและพิพากษา ควรเตรียมผู้ที่รู้ข้อเท็จจริงจริงมาเบิกความ เช่น พนักงานขายหรือพนักงานส่งของ
ขั้นที่ 7: คำพิพากษาและการบังคับคดี
คำพิพากษาไม่ได้ทำให้เงินเข้าบัญชีเอง ถ้าลูกหนี้ยังไม่ชำระ เจ้าหนี้ต้องดำเนินการบังคับคดีผ่านกรมบังคับคดี
- คำบังคับและหมายบังคับคดี: ศาลจะออกคำบังคับให้ลูกหนี้ปฏิบัติตามคำพิพากษาภายในระยะเวลาที่ศาลกำหนด ซึ่งต่างกันไปตามคดี หากพ้นกำหนดแล้วยังไม่ชำระ เจ้าหนี้ขอให้ศาลออกหมายบังคับคดีได้
- สืบทรัพย์: เจ้าหนี้มีหน้าที่หลักในการค้นหาทรัพย์สินของลูกหนี้ เช่น ที่ดิน บัญชีเงินฝาก รถยนต์ หรือเงินที่คู่ค้ารายอื่นค้างจ่ายลูกหนี้ ถ้าหาไม่เจอ เจ้าหนี้ขอให้ศาลเรียกลูกหนี้หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องมาสอบถามเรื่องทรัพย์สินได้ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 277
- ยึดหรืออายัด:
- อายัด ใช้กับเงินในบัญชีธนาคาร หรือเงินที่บุคคลภายนอกต้องจ่ายให้ลูกหนี้ เจ้าพนักงานบังคับคดีจะสั่งให้ผู้ถือเงินส่งเงินมาที่กรมบังคับคดี
- ยึด ใช้กับอสังหาริมทรัพย์ เครื่องจักร หรือสินค้าคงคลัง เพื่อนำออกขายทอดตลาด
- รับเงิน: เงินที่ได้จากการขายทอดตลาดหรืออายัดจะถูกหักค่าธรรมเนียมตามกฎหมาย หากมีเจ้าหนี้รายอื่นขอเฉลี่ยทรัพย์ หรือมีเจ้าหนี้ที่มีบุริมสิทธิหรือผู้รับจำนอง เงินอาจต้องแบ่งตามลำดับสิทธิ เจ้าหนี้จึงอาจไม่ได้รับเงินทั้งหมด
ระยะเวลาบังคับคดี: ต้องร้องขอให้บังคับคดีภายใน 10 ปีนับแต่วันมีคำพิพากษาหรือคำสั่ง (ป.วิ.พ. มาตรา 274) ระยะเวลานี้เป็นกรอบเวลาบังคับคดี ไม่ใช่อายุความของหนี้เดิม หากคดีมีการอุทธรณ์หรือฎีกา ต้องดูว่าคำพิพากษาใดเป็นจุดเริ่มนับ หนี้ที่ต้องชำระเป็นงวดหรือในอนาคตมีหลักเกณฑ์เฉพาะ และการบังคับคดีที่เริ่มไว้แล้วภายในกำหนดอาจดำเนินต่อไปได้ ควรให้ทนายความตรวจกำหนดเวลาที่ใช้กับคดีของคุณ
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย
- "ไม่มีสัญญาเป็นเล่ม ฟ้องไม่ได้" ไม่จริง เอกสารซื้อขายทั่วไปและข้อความอิเล็กทรอนิกส์ใช้เป็นหลักฐานได้ แต่การขายสินค้าตั้งแต่ 20,000 บาทขึ้นไปต้องมีหลักฐานตามมาตรา 456 และหลักฐานทุกชิ้นยังต้องผ่านการชั่งน้ำหนักของศาล
- "เช็คเด้ง ฟ้องอาญาได้เงินเร็วกว่า" เช็คที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายไม่ได้เป็นความผิดตาม พ.ร.บ. ว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 ทุกกรณี ต้องครบองค์ประกอบความผิด ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำ ถ้าเลยกำหนดนี้ ยังอาจฟ้องแพ่งตามเช็คหรือตามหนี้เดิมที่เป็นมูลของเช็คได้ นอกจากนี้ ภาครัฐมีข้อเสนอให้ยกเลิกโทษอาญาเกี่ยวกับเช็คมาระยะหนึ่ง ก่อนใช้ช่องทางนี้ควรตรวจราชกิจจานุเบกษาหรือถามทนายความว่ากฎหมายมีผลบังคับอย่างไรในปัจจุบัน
- "ศาลจะยึดทรัพย์ให้เอง" ศาลไม่ได้ออกไปตามหาทรัพย์ให้ แต่มีกลไกเรียกลูกหนี้มาสอบถามเรื่องทรัพย์สินตามมาตรา 277 งานสืบทรัพย์ส่วนใหญ่ยังเป็นหน้าที่ของเจ้าหนี้และทนายความ
คำถามที่พบบ่อย
ยอดหนี้เท่าไรถึงคุ้มกับการฟ้อง?
กฎหมายไม่มีตัวเลขขั้นต่ำ และไม่มีเกณฑ์สากลว่ายอดเท่าไรจึงคุ้ม ให้เทียบปัจจัยเหล่านี้ คือ โอกาสได้เงินคืนจริงจากทรัพย์สินที่ลูกหนี้มี ความแน่นหนาของหลักฐาน อายุความที่เหลือ และค่าใช้จ่ายที่ได้รับใบเสนอราคาจริงจากทนายความ สำหรับยอดเล็ก ทางที่ประหยัดกว่าอาจเป็นการส่งหนังสือทวงถามเอง การขอไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องที่ศาลโดยไม่มีค่าธรรมเนียม หรือการยื่นฟ้องคดีมโนสาเร่ด้วยตนเอง ซึ่งยื่นฟ้องด้วยวาจาได้
ดอกเบี้ยผิดนัดคิดได้เท่าไร?
ต้องแยกเป็นสองกรณี
- สัญญาไม่ได้กำหนดดอกเบี้ยผิดนัด: ใช้อัตราตาม ป.พ.พ. มาตรา 224 คือ อัตราตามมาตรา 7 บวกอีก 2% ต่อปี ตั้งแต่กฎหมายแก้ไขมีผลเมื่อวันที่ 11 เมษายน 2564 อัตราตามมาตรา 7 กำหนดไว้ที่ 3% ต่อปี จึงได้อัตราผิดนัด 5% ต่อปี กระทรวงการคลังปรับอัตราตามมาตรา 7 ได้โดยตราพระราชกฤษฎีกา ควรตรวจอัตราที่ใช้อยู่จริงในช่วงเวลาที่คำนวณ และหนี้ที่ผิดนัดก่อนวันดังกล่าวอาจต้องคำนวณตามอัตราเดิม (7.5% ต่อปี) สำหรับช่วงเวลาก่อนการแก้ไข หากเป็นหนี้ผ่อนชำระเป็นงวด มาตรา 224/1 ให้คิดดอกเบี้ยผิดนัดได้เฉพาะต้นเงินของงวดที่ผิดนัด
- สัญญากำหนดดอกเบี้ยหรือค่าปรับผิดนัดไว้: เพดาน 15% ต่อปีเป็นหลักของสัญญากู้ยืมเงิน ไม่ใช่เพดานสากลของค่าสินค้าหรือค่าบริการที่ค้างชำระ ค่าปรับผิดนัดในสัญญาการค้ามักถูกพิจารณาเป็นเบี้ยปรับ ถ้าสูงเกินส่วน ศาลลดลงเป็นจำนวนที่พอสมควรได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 383 ไม่ได้ตกเป็นโมฆะทั้งข้อโดยอัตโนมัติ
ลูกหนี้ปิดกิจการหนี ฟ้องกรรมการเป็นการส่วนตัวได้หรือไม่?
บริษัทจำกัดเป็นนิติบุคคลแยกจากกรรมการ หลักทั่วไปคือกรรมการไม่ต้องรับผิดในหนี้ของบริษัทด้วยทรัพย์สินส่วนตัว แต่มีข้อยกเว้น เช่น กรรมการลงนามค้ำประกันหนี้นั้นเป็นการส่วนตัว หรือกรรมการทำละเมิดต่อเจ้าหนี้เป็นการส่วนตัวและพิสูจน์ได้ ข้อกล่าวหาลอย ๆ ว่ากรรมการทุจริตไม่ได้ทำให้หนี้ของบริษัทกลายเป็นหนี้ส่วนตัวของกรรมการ นอกจากนี้ "ปิดร้านหนี" ต่างจากการจดทะเบียนเลิกบริษัทและชำระบัญชี ถ้าบริษัทอยู่ระหว่างชำระบัญชี เจ้าหนี้ควรยื่นทวงหนี้ต่อผู้ชำระบัญชีโดยเร็ว
เตรียมตัวก่อนพบทนายความ
การปรึกษาจะได้ผลเร็วขึ้นถ้าคุณมีข้อมูลเหล่านี้พร้อม
- วันครบกำหนดชำระที่ตกลงกัน และยอดค้างแยกตามใบแจ้งหนี้
- ลูกหนี้นำสินค้าหรืองานไปใช้ทำอะไร เพื่อประเมินว่าอายุความเป็น 2 ปีหรือ 5 ปี
- ชุดเอกสารตามขั้นที่ 2 รวมถึงบทสนทนาฉบับเต็ม
- ประวัติการชำระบางส่วน การรับสภาพหนี้ หรือการขอเลื่อนชำระ
- ข้อมูลที่รู้เกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ เช่น ที่ตั้งโรงงาน ธนาคารที่ใช้ หรือคู่ค้ารายใหญ่
ถ้าลูกหนี้ยังบ่ายเบี่ยงหลังการทวงถามภายในแล้ว อย่ารอจนอายุความใกล้ครบ ยิ่งรอนาน หลักฐานยิ่งหาย ที่อยู่ลูกหนี้ยิ่งเปลี่ยน และทรัพย์สินที่จะบังคับคดียิ่งน้อยลง ปรึกษาทนายความผู้เชี่ยวชาญด้านคดีและการระงับข้อพิพาทในไทย เพื่อตรวจอายุความ ประเมินหลักฐาน และวางแผนตั้งแต่การทวงถามจนถึงการบังคับคดี
