ทนายความด้านลิขสิทธิ์ ใกล้ จตุจักร

ลิขสิทธิ์ในจตุจักรทำงานอย่างไรในทางปฏิบัติ

งานด้านลิขสิทธิ์ในจตุจักร มักเริ่มจากการตรวจสอบว่า “งาน” ที่ถูกนำไปใช้เข้าข่ายงานอันมีลิขสิทธิ์หรือไม่ และการกระทำที่เกิดขึ้นเป็นการใช้เพื่อการค้าที่ต้องได้รับอนุญาตหรือไม่ เช่น การทำซ้ำ โฆษณา เผยแพร่ต่อสาธารณะ หรือดัดแปลง

ในพื้นที่จตุจักร ซึ่งมีทั้งร้านค้าออนไลน์ ร้านพิมพ์ สตูดิโอ และผู้ประกอบการที่ทำคอนเทนต์จำนวนมาก การร้องเรียนมักเกี่ยวกับภาพถ่าย งานกราฟิก โลโก้ ตัวอักษร งานโฆษณา เพลง หรือวิดีโอที่ถูกนำไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต

แนวทางทางกฎหมายมักประกอบด้วยการรวบรวมหลักฐาน เช่น ไฟล์ต้นฉบับ เวอร์ชันที่เผยแพร่ วันที่เริ่มใช้งาน ข้อความโฆษณา และลิงก์หรือหน้าร้าน รวมถึงการเจรจาออกหนังสือเรียกให้หยุดการกระทำ พร้อมประเมินความเสียหายและรูปแบบการเรียกร้อง

เหตุใดจึงอาจต้องใช้ทนายความด้านลิขสิทธิ์

1) ถูกใช้ภาพถ่ายหรือวิดีโอของศิลปิน/ผู้ทำคอนเทนต์ในเพจหรือร้านค้าในจตุจักรโดยไม่เครดิตและไม่ได้รับอนุญาต ต้องประเมินขอบเขตการใช้และการเรียกร้องค่าเสียหายให้ตรงฐาน

2) ร้านพิมพ์หรือผู้รับจ้างทำงานกราฟิกใช้ “ไฟล์งาน” จากผู้อื่นที่ไม่ได้ขออนุญาต เช่น แบบตัวอักษร ลายเสื้อ หรือแพ็กเกจจิ้ง แล้วลูกค้าอ้างว่ามีลิขสิทธิ์ถูกละเมิด

3) คอนเทนต์ถูกตัดต่อ ดัดแปลง หรือทำเวอร์ชันใหม่เพื่อโฆษณาสินค้าในตลาดหรือหน้าร้าน โดยเจ้าของผลงานเห็นว่าเกินขอบเขตการอนุญาต

4) เกมเพลย์ เพลงประกอบ หรือเสียงประกาศถูกนำไปใช้ในสื่อโฆษณาหรือสตอรี่ของธุรกิจ โดยยังไม่ชัดว่าได้รับสิทธิ์จากเจ้าของลิขสิทธิ์หรือผู้จัดเก็บสิทธิ์รายใด

5) ผู้ประกอบการถูกส่งหนังสือเตือนเรื่องการละเมิดจากเจ้าของผลงานหรือทนายความอีกฝ่าย ต้องตรวจความถูกต้องของข้อกล่าวอ้าง หลักฐาน และช่องทางแก้ต่าง

6) มีการอ้างสิทธิ์ทับซ้อน เช่น อ้างว่าเป็นผู้สร้างงานเองทั้งที่มีหลายคนเกี่ยวข้อง ต้องกำหนดผู้ทรงสิทธิ์ที่แท้จริงและจัดการเรื่องสัญญา/การมอบหมายงาน

ภาพรวมกฎหมายที่มักใช้กับคดีลิขสิทธิ์ในไทย

กฎหมายหลักคือ พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ซึ่งกำหนดประเภทงานลิขสิทธิ์ เงื่อนไขความคุ้มครอง ข้อยกเว้นการใช้โดยชอบ และบทลงโทษ

แนวทางการดำเนินคดีเกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิบนอินเทอร์เน็ต มักโยงกับ พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 โดยเฉพาะกรณีเผยแพร่หรือทำให้แพร่หลายผ่านระบบคอมพิวเตอร์

ส่วนการจัดการสิทธิของผู้สร้างสรรค์และงานโสตทัศนวัสดุ อาจต้องอาศัยข้อกำหนดและประกาศที่เกี่ยวข้องภายใต้โครงสร้างการคุ้มครองของรัฐ และการตีความตามหลักเกณฑ์ที่กระทรวงที่เกี่ยวข้องประกาศใช้

คำถามที่พบบ่อย

ลิขสิทธิ์คุ้มครอง “ความคิด” หรือคุ้มครองเฉพาะ “ผลงาน”?

ลิขสิทธิ์คุ้มครอง “งาน” ในรูปแบบที่แสดงออก เช่น งานเขียน ภาพถ่าย เพลง งานโฆษณา และซอฟต์แวร์ ไม่คุ้มครองแนวคิดที่ยังไม่ปรากฏเป็นงาน

ดังนั้นต้องพิจารณาว่ามีการสร้างสรรค์และแสดงออกจนระบุตัวงานได้หรือไม่

หากถ่ายรูปเอง แต่มีคนอื่นนำไปขาย ต้องทำอย่างไรบ้าง?

ขั้นต้นคือเก็บหลักฐานการเผยแพร่และการขาย เช่น แคตตาล็อก รูปตัวอย่าง ลิงก์ และวันที่เริ่มใช้งาน จากนั้นตรวจสอบว่าการใช้เป็นการทำซ้ำหรือเผยแพร่ต่อสาธารณะโดยไม่ได้รับอนุญาตหรือไม่

การดำเนินการมักเริ่มจากการมีหนังสือเรียกร้องให้หยุดการใช้และเจรจาเรื่องค่าตอบแทนหรือค่าเสียหาย

การใช้ภาพเพื่อโปรโมตร้านเล็ก ๆ ในจตุจักร จำเป็นต้องขออนุญาตไหม?

โดยทั่วไป หากเป็นการนำงานของผู้อื่นไปใช้โดยมีลักษณะส่งเสริมการค้า อาจถือว่าเป็นการใช้ที่ต้องได้รับอนุญาต เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย

การอ้างว่า “ใช้แค่ชั่วคราว” หรือ “ใช้เพื่อการประชาสัมพันธ์” ไม่ทำให้พ้นความจำเป็นในการมีสิทธิ

เครดิตผู้เขียนช่วยลดความผิดได้หรือไม่?

การให้เครดิตช่วยเรื่องข้อเท็จจริงบางประการ แต่ไม่ได้แทนการขออนุญาตในกรณีที่กฎหมายต้องได้รับสิทธิ์ก่อน

จึงควรตรวจว่ามีใบอนุญาตหรือการอนุญาตแบบใดอยู่หรือไม่

ถ้ารับจ้างทำโลโก้ให้ลูกค้า แต่ลูกค้านำไปใช้กับสินค้า ต้องรับผิดไหม?

ขึ้นกับสัญญาว่ามอบโอนหรือให้สิทธิการใช้แก่ลูกค้าอย่างไร รวมถึงขอบเขตการอนุญาต

หากผู้รับจ้างใช้ผลงานของผู้อื่นประกอบโดยไม่ได้รับอนุญาต บริษัทหรือร้านของผู้ว่าจ้างอาจถูกตรวจสอบด้วย

ดาวน์โหลดไฟล์จากอินเทอร์เน็ตมาใช้ แล้วอ้างว่าไม่รู้ว่ามีลิขสิทธิ์ จะช่วยได้ไหม?

ความไม่รู้อาจมีผลต่อการประเมินข้อเท็จจริงบางส่วน แต่ไม่ได้ทำให้การใช้โดยไม่มีสิทธิกลายเป็นการใช้ที่ชอบ

ควรประเมินว่ามีหลักฐานการได้รับสิทธิจากเจ้าของลิขสิทธิ์หรือไม่

ต้องจดทะเบียนลิขสิทธิ์หรือไม่ถึงจะฟ้องได้?

โดยหลักแล้ว ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นตามกฎหมายเมื่อมีการสร้างสรรค์และทำให้ปรากฏในรูปแบบงาน ไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนเพื่อให้มีสิทธิ

อย่างไรก็ตาม การเก็บหลักฐานความเป็นเจ้าของและวันที่สร้างงานสำคัญมาก

ใช้รูปหรือเพลงตาม “แพ็กเกจฟรี” หรือ “สต็อก” ถือว่าปลอดภัยเสมอไหม?

ไม่เสมอไป เพราะเงื่อนไขไลเซนส์อาจจำกัดการใช้เชิงพาณิชย์ การดัดแปลง หรือการโอนสิทธิให้ลูกค้า

ต้องตรวจเงื่อนไขเฉพาะของแต่ละแพลตฟอร์มและไฟล์ให้ครบก่อนใช้งาน

ลิขสิทธิ์ส่วนของ “งานโฆษณา” และ “งานออกแบบ” แตกต่างกันไหม?

งานโฆษณาและงานออกแบบมักเข้าข่ายงานสร้างสรรค์ เช่น งานวรรณกรรม งานศิลปกรรม หรือภาพโฆษณา ขึ้นกับลักษณะของงาน

สาระสำคัญคือรูปแบบการแสดงออกและการใช้งานที่เกิดขึ้น

กรณีถูกละเมิดบนโซเชียลมีเดีย ต้องฟ้องที่ไหน?

ขึ้นกับรูปแบบการกระทำและสถานที่หรือช่องทางที่เกิดขึ้น รวมถึงผู้เกี่ยวข้องในคดี

ทนายจะประเมินช่องทางดำเนินคดีและผู้ต้องรับผิดจากข้อมูลผู้เผยแพร่ ผู้ดูแลเพจ หรือผู้สั่งให้เผยแพร่

ค่าใช้จ่ายโดยประมาณของคดีลิขสิทธิ์ในไทยอยู่ที่เท่าไร?

ค่าใช้จ่ายขึ้นกับความซับซ้อน เช่น ขั้นตอนออกหนังสือเรียกให้หยุดการใช้ การเจรจา การจัดทำคำฟ้อง และจำนวนพยานหลักฐาน

ในทางปฏิบัติ มักมีส่วนค่าทนายและค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับเอกสารและพยานหลักฐานเพิ่มเติม

ถ้าฝ่ายตรงข้ามเสนอ “จ่ายค่ายุติธรรม” แต่ไม่ทำเป็นหนังสือ จะเสี่ยงไหม?

การตกลงด้วยวาจาเสี่ยงต่อข้อพิพาทเรื่องขอบเขตการยุติและการถอนการเรียกร้อง

ควรทำเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุขอบเขตการยุติ การชำระเงิน และการรับรองข้อเท็จจริงให้ชัดเจน

กรณีที่ยังไม่แน่ใจว่ามีลิขสิทธิ์หรือไม่ ควรเริ่มด้วยอะไร?

ควรเริ่มจากตรวจสอบประเภทงาน แหล่งที่มาของงาน และรูปแบบการใช้ของอีกฝ่ายเทียบกับงานต้นฉบับ

การประเมินข้อเท็จจริงตั้งแต่ต้นช่วยกำหนดกลยุทธ์ เช่น เลือกเจรจา ยื่นหนังสือเตือนไม่รุนแรง หรือเดินหน้าดำเนินคดี

แหล่งข้อมูลทางการในประเทศไทยที่เกี่ยวกับลิขสิทธิ์

กรมทรัพย์สินทางปัญญา เป็นหน่วยงานหลักด้านทรัพย์สินทางปัญญา ให้ข้อมูลกฎหมายและแนวปฏิบัติที่เกี่ยวกับลิขสิทธิ์ รวมถึงการอธิบายสิทธิและขั้นตอนที่เกี่ยวข้องกับการบังคับใช้

สำนักงานตำรวจแห่งชาติ มีบทบาทในการรับแจ้งความและดำเนินการตามกระบวนการเมื่อมีการละเมิดที่เกี่ยวข้องกับความผิดทางอาญา รวมถึงการรวบรวมพยานหลักฐาน

กรมสอบสวนคดีพิเศษ อาจเข้ามามีบทบาทในคดีที่เข้าหลักเกณฑ์และมีความเกี่ยวข้องกับการตรวจสอบพิเศษตามอำนาจหน้าที่ หากคดีอยู่ในเงื่อนไขที่กำหนด

ขั้นตอนถัดไปเพื่อหาทนายความด้านลิขสิทธิ์

1. รวบรวมเอกสารตั้งต้น ได้แก่ ไฟล์ต้นฉบับ หลักฐานการเผยแพร่ วันเริ่มใช้ ข้อความโฆษณา และลิงก์หรือภาพหน้าร้าน ประมาณ 1-2 วัน
2. ระบุประเด็นให้ชัดว่าเป็นการทำซ้ำ เผยแพร่ต่อสาธารณะ ดัดแปลง หรือใช้ในเชิงพาณิชย์ เพื่อให้การประเมินความเสี่ยงแม่นยำ ประมาณ 1 วัน
3. สอบถามแนวทางของทนายเรื่องการเริ่มจากหนังสือเรียกให้หยุดการกระทำหรือการดำเนินคดี รวมถึงแผนการเก็บหลักฐานดิจิทัล ประมาณ 30-60 นาที
4. ตรวจคุณสมบัติและขอบเขตงานของทนาย เช่น ประสบการณ์คดีลิขสิทธิ์ แนวทางจัดทำคำให้การและการเจรจา ประมาณ 1-2 วัน
5. ขอรายละเอียดค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุขอบเขตงานและสิ่งที่รวมค่าใช้จ่ายแล้ว ประมาณ 1 วัน
6. หากเลือกเจรจา ให้ทำข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุการหยุดใช้ วันชำระเงิน และเงื่อนไขการยุติข้อเรียกร้อง ประมาณ 3-14 วัน
7. หากเดินหน้าดำเนินคดี ให้กำหนดไทม์ไลน์การยื่นเอกสารและการนัดหมายศาลหรือการสืบพยานตั้งแต่ต้น เพื่อวางแผนเอกสารให้ทัน ประมาณ 1-3 เดือนขึ้นกับศาลและจำนวนประเด็น