สัญญาหย่าและบันทึกข้อตกลงการหย่า: ตัวอย่าง ขั้นตอน และการบังคับใช้

ตรวจสอบกฎหมายล่าสุด: ตุลาคม 2569 — บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) และคู่มือการจดทะเบียนของทางราชการ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี ก่อนลงนามในข้อตกลงที่เกี่ยวกับทรัพย์สินจำนวนมาก หนี้จำนอง หรือบุตร ควรให้ทนายความด้านครอบครัวตรวจร่างก่อน

สามเรื่องที่ต้องแยกให้ออกก่อนเริ่มร่างสัญญาหย่า

คนที่ตัดสินใจหย่าโดยตกลงกันมักคิดว่าเมื่อเซ็นข้อตกลงแล้ว ทุกเรื่องก็จบ ในทางกฎหมาย ข้อตกลงหนึ่งฉบับทำได้เพียงบางอย่างเท่านั้น ก่อนลงมือร่าง คุณควรแยกเอกสารสามประเภทนี้ออกจากกันให้ได้

• สัญญาหย่าหรือบันทึกข้อตกลงการหย่า คือหนังสือที่คู่สมรสทำขึ้นเพื่อแสดงเจตนาหย่า และกำหนดเรื่องทรัพย์สิน หนี้ อำนาจปกครองบุตร และค่าอุปการะเลี้ยงดู เอกสารนี้ยังไม่ทำให้การสมรสสิ้นสุด จนกว่าจะจดทะเบียนการหย่า
• บันทึกท้ายทะเบียนหย่า คือข้อตกลงที่นายทะเบียนบันทึกไว้ในทะเบียนการหย่า (คร.6) ในวันจดทะเบียน มีผลผูกพันคู่สมรสในฐานะสัญญาทางแพ่ง แต่ไม่ใช่คำพิพากษา
• คำพิพากษาตามยอม คือคำพิพากษาที่ศาลออกตามข้อตกลงที่คู่ความทำกันในศาล หรือที่นำข้อตกลงจากการไกล่เกลี่ยไปยื่นขอต่อศาล เมื่อมีคำพิพากษาแล้ว หากอีกฝ่ายไม่ปฏิบัติตาม คุณขอบังคับคดีได้โดยไม่ต้องฟ้องคดีใหม่

คำว่า “สัญญาประนีประนอมยอมความ” ตาม ป.พ.พ. มาตรา 850 หมายถึงสัญญาที่คู่กรณีระงับข้อพิพาทที่มีอยู่หรือที่จะเกิดขึ้น ด้วยการยอมผ่อนผันให้แก่กัน ข้อตกลงการหย่าหลายฉบับมีลักษณะเช่นนี้ แต่ไม่ใช่ทุกฉบับ เช่น ข้อตกลงที่ฝ่ายหนึ่งยกทรัพย์ให้โดยไม่มีข้อพิพาทหรือการผ่อนผันระหว่างกัน ในบทความนี้จึงใช้คำว่า “สัญญาหย่า” เป็นหลัก และใช้คำว่าสัญญาประนีประนอมยอมความเฉพาะเมื่อหมายถึงความหมายตามกฎหมายข้อนี้

ตัวอย่างที่เห็นภาพชัด: คู่สมรสคู่หนึ่งตกลงให้ฝ่ายที่ 1 ได้บ้านและผ่อนบ้านต่อคนเดียว จดทะเบียนหย่าเรียบร้อย หกเดือนต่อมาฝ่ายที่ 1 ผิดนัดชำระ ธนาคารจึงทวงถามฝ่ายที่ 2 ซึ่งยังเป็นผู้กู้ร่วม ส่วนฝ่ายที่ 2 ก็ยังบังคับให้ฝ่ายที่ 1 ชดใช้ทันทีไม่ได้ เพราะบันทึกท้ายทะเบียนหย่าไม่ใช่คำพิพากษา ปัญหาทั้งหมดนี้ป้องกันได้ตั้งแต่ขั้นร่างสัญญา หากรู้ว่าเอกสารแต่ละฉบับทำอะไรได้และทำอะไรไม่ได้

อีกข้อหนึ่งที่ต้องพูดตรงๆ คือ การหย่าโดยตกลงกันไม่ใช่ทางเลือกที่ปลอดภัยเสมอไป หากมีความรุนแรงในครอบครัว การข่มขู่ หรือฝ่ายหนึ่งถูกกดดันให้เซ็นเอกสาร ควรขอคำปรึกษาจากทนายความหรือหน่วยงานคุ้มครองก่อนเจรจา และไม่ควรเผชิญหน้าตามลำพัง

หย่าโดยความยินยอม หรือ ฟ้องหย่าต่อศาล

การหย่ามี 2 วิธีหลัก คือ การหย่าโดยความยินยอมซึ่งจดทะเบียนต่อนายทะเบียน และการหย่าโดยคำพิพากษาของศาล (การสิ้นสุดการสมรสด้วยเหตุอื่น เช่น ความตาย หรือศาลพิพากษาให้เพิกถอนการสมรส ไม่ใช่การหย่า และไม่อยู่ในขอบเขตของบทความนี้)

หากตกลงประเด็นสำคัญกันได้ การจดทะเบียนหย่าอาจช่วยลดขั้นตอนและค่าใช้จ่ายเมื่อเทียบกับการต่อสู้คดี แต่ถ้ายังมีข้อพิพาทใหญ่เรื่องทรัพย์สินหรือบุตร การไกล่เกลี่ยในศาลเพื่อให้ได้คำพิพากษาตามยอมอาจคุ้มค่ากว่าการรีบจดทะเบียนพร้อมข้อตกลงที่บังคับยาก

สินสมรส: ตกลงแบ่งต่างจากครึ่งต่อครึ่งได้ แต่มีขอบเขต

ตามมาตรา 1533 เมื่อหย่ากัน สินสมรสต้องแบ่งให้คู่สมรสได้ส่วนเท่ากัน และในกรณีหย่าโดยความยินยอม มาตรา 1532 ให้ถือสินสมรสที่มีอยู่ในวันจดทะเบียนการหย่าเป็นหลัก คู่สมรสตกลงแบ่งในสัดส่วนอื่น ยกทรัพย์ให้ฝ่ายเดียว หรือขายแล้วแบ่งเงินได้ แต่ข้อตกลงนั้นต้องชอบด้วยกฎหมาย ต้องไม่กระทบสิทธิของบุคคลภายนอก เช่น เจ้าหนี้หรือผู้รับจำนอง และต้องโอนกรรมสิทธิ์ตามแบบที่กฎหมายกำหนด

จุดที่มักกลายเป็นคดีภายหลังคือถ้อยคำกว้างๆ อย่าง “แบ่งทรัพย์สินตามความเหมาะสม” หรือ “ช่วยกันผ่อนบ้าน” ถ้อยคำแบบนี้ไม่บอกว่าใครต้องทำอะไร เมื่อไร และถ้าไม่ทำจะเป็นอย่างไร

รายการตรวจสอบสำหรับทรัพย์สินแต่ละประเภท

• ที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง: เลขโฉนด ที่ตั้ง ผู้รับโอน กำหนดเวลาโอนที่ตกลงกัน ผู้รับผิดชอบค่าธรรมเนียม ภาษี และอากร และวิธีจัดการภาระจำนองที่ยังค้างอยู่
• เงินฝากและการลงทุน: ชื่อสถาบันการเงิน เลขที่บัญชี และวิธีคำนวณยอดที่จะแบ่ง หากใช้ยอด ณ วันร่างสัญญา ควรเขียนให้ชัดว่าเงินที่เข้าออกระหว่างวันร่างถึงวันจดทะเบียนจะจัดการอย่างไร รวมถึงหุ้น กองทุน และสินทรัพย์ดิจิทัล
• รถยนต์: ยี่ห้อ ทะเบียน เลขตัวถัง ผู้รับโอน และกำหนดวันที่ต้องจดทะเบียนโอนที่สำนักงานขนส่งให้เสร็จ หากรถยังติดไฟแนนซ์ ต้องได้รับความยินยอมจากบริษัทไฟแนนซ์ก่อน กรมการขนส่งทางบกเตือนไม่ให้อาศัยการ “โอนลอย” เพราะชื่อเจ้าของเดิมยังค้างอยู่ในทะเบียน และอาจต้องรับผลจากการใช้รถของผู้อื่น

หนี้สิน: ข้อตกลงระหว่างคุณสองคนไม่ปลดคุณจากเจ้าหนี้

มาตรา 1490 กำหนดหนี้ที่คู่สมรสต้องรับผิดร่วมกันไว้หลายประเภท ไม่ใช่เฉพาะหนี้ที่ใช้จ่ายเพื่อครอบครัว ได้แก่ หนี้เกี่ยวกับการจัดการบ้านเรือน การจัดหาสิ่งจำเป็นสำหรับครอบครัว การรักษาพยาบาล และการศึกษาของบุตรตามสมควรแก่อัตภาพ หนี้ที่เกี่ยวข้องกับสินสมรส หนี้จากการงานที่คู่สมรสทำด้วยกัน และหนี้ที่ฝ่ายหนึ่งก่อเพื่อประโยชน์ตนเองแต่อีกฝ่ายให้สัตยาบัน นอกจากนี้ หากคุณเป็นผู้กู้ร่วมหรือผู้ค้ำประกัน คุณก็ต้องรับผิดตามสัญญาที่ลงนามไว้กับเจ้าหนี้โดยตรง

สัญญาหย่ากำหนดได้ว่าใครจะเป็นผู้ชำระหนี้ก้อนไหน แต่ข้อกำหนดนั้นผูกพันเฉพาะคู่สมรสสองคน ธนาคารไม่ได้เป็นคู่สัญญาด้วย การ “เปลี่ยนชื่อผู้กู้หลัก” จึงอาจไม่พอ ถ้าคุณต้องการหลุดพ้นจากหนี้จริง ต้องมีอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้

• หนังสือจากเจ้าหนี้ที่ระบุชัดว่าปลดคุณจากความรับผิดในฐานะผู้กู้ร่วมหรือผู้ค้ำประกัน หรือ
• การชำระหนี้เดิมให้ปิดบัญชี เช่น อีกฝ่ายรีไฟแนนซ์ในชื่อตนเองแล้วนำเงินมาปิดหนี้เดิม

การรีไฟแนนซ์ไม่จำเป็นต้องเสร็จก่อนวันจดทะเบียนหย่าเสมอไป และไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะกับทุกกรณี บางคู่ตกลงขายทรัพย์เพื่อปิดหนี้แทน สิ่งสำคัญคือสัญญาหย่าควรกำหนดกำหนดเวลา วิธีปลดหนี้ และสิ่งที่จะเกิดขึ้นหากทำไม่สำเร็จ เช่น ให้ขายทรัพย์ หรือให้ฝ่ายที่รับภาระชดใช้เงินที่อีกฝ่ายถูกเรียกเก็บ

บุตร: อำนาจปกครอง ที่อยู่ และการติดต่อเป็นคนละเรื่อง

ในการหย่าโดยความยินยอม มาตรา 1520 กำหนดให้คู่สมรสทำความตกลงเป็นหนังสือว่าฝ่ายใดจะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด หากตกลงกันไม่ได้ ศาลเป็นผู้ชี้ขาด และแม้จะตกลงกันแล้ว ศาลก็อาจเปลี่ยนแปลงภายหลังได้หากผู้ใช้อำนาจปกครองไม่เหมาะสม หรือการเปลี่ยนแปลงเป็นประโยชน์แก่บุตร หลักที่ใช้ตัดสินคือประโยชน์สูงสุดของเด็ก ไม่ใช่ความสะดวกของพ่อแม่

เมื่อร่างข้อตกลง ให้แยกพิจารณาสามเรื่อง

• อำนาจปกครอง: ใครมีสิทธิตัดสินใจเรื่องสำคัญ เช่น การศึกษา การรักษาพยาบาล หรือการทำนิติกรรมแทนบุตร อาจให้ฝ่ายเดียวหรือร่วมกันก็ได้ การให้ฝ่ายเดียวไม่ควรมีเหตุผลเพียงเพราะอีกฝ่ายทำงานไม่เป็นเวลา หากฝ่ายนั้นยังดูแลบุตรได้
• ที่อยู่ของบุตร: เด็กจะอาศัยกับใครเป็นหลัก และการย้ายที่อยู่หรือย้ายไปต่างประเทศต้องทำอย่างไร
• การติดต่อและเยี่ยมเยียน: วัน เวลา จุดรับส่ง การแบ่งช่วงปิดเทอมและวันหยุดเทศกาล ถ้อยคำอย่าง “เยี่ยมได้ตามสมควร” ฟังดูยืดหยุ่น แต่เมื่อความสัมพันธ์ตึงเครียดจะไม่มีใครรู้ว่าอะไรคือ “สมควร”

สำหรับค่าอุปการะเลี้ยงดู การแยกหมวดค่าใช้จ่ายมักใช้งานได้ดีกว่าการกำหนดยอดก้อนเดียว เช่น ค่าใช้จ่ายรายเดือนที่โอนเป็นประจำ ค่าเล่าเรียนที่แบ่งตามใบเสร็จจริง และค่ารักษาพยาบาลส่วนที่เกินจากสิทธิประกัน

ตัวอย่างข้อสัญญาพร้อมคำอธิบาย

ข้อความด้านล่างเป็นตัวอย่างเพื่อให้เห็นโครงสร้าง ไม่ใช่แบบสำเร็จรูปที่ใช้ได้กับทุกครอบครัว ใต้แต่ละตัวอย่างมีประเด็นที่คุณต้องตัดสินใจเองก่อนนำไปใช้ ถ้อยคำใช้ “คู่สมรสฝ่ายที่ 1” และ “คู่สมรสฝ่ายที่ 2” เพื่อให้ใช้ได้กับคู่สมรสทุกเพศตามกฎหมายที่มีผลตั้งแต่วันที่ 23 มกราคม 2568

ตัวอย่างข้อ 1: การโอนกรรมสิทธิ์ที่ดิน

“คู่สัญญาตกลงให้ที่ดินโฉนดเลขที่ [ระบุ] ตำบล [ระบุ] อำเภอ [ระบุ] จังหวัด [ระบุ] พร้อมสิ่งปลูกสร้าง ตกเป็นกรรมสิทธิ์ของคู่สมรสฝ่ายที่ [1/2] แต่เพียงผู้เดียว คู่สมรสฝ่ายที่ [2/1] ตกลงไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ ณ สำนักงานที่ดิน [ระบุ] ให้แล้วเสร็จภายใน [30] วันนับแต่วันจดทะเบียนการหย่า ค่าธรรมเนียม ภาษี และอากรในการโอน ให้คู่สมรสฝ่ายที่ [ระบุ] เป็นผู้ชำระ สำหรับภาระจำนองที่ค้างอยู่กับ [ชื่อผู้รับจำนอง] คู่สมรสฝ่ายที่ [ระบุ] ตกลงเป็นผู้ชำระต่อไป และจะดำเนินการให้ผู้รับจำนองปลดคู่สมรสอีกฝ่ายจากความรับผิดเป็นหนังสือ หรือชำระหนี้จำนองให้เสร็จสิ้นภายใน [ระบุ] วัน หากคู่สัญญาฝ่ายใดไม่ปฏิบัติตามข้อนี้ อีกฝ่ายมีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลเพื่อบังคับให้ปฏิบัติตามข้อตกลง และเรียกค่าเสียหายที่เกิดขึ้นจริง”

ประเด็นที่ต้องตัดสินใจ

• กำหนดเวลา 30 วันเป็นเพียงตัวอย่าง ไม่ใช่ระยะเวลาตามกฎหมาย ให้กำหนดตามเวลาที่ต้องใช้จริง เช่น เวลาขออนุมัติจากธนาคาร
• ข้อตกลงนี้โอนที่ดินแทนอีกฝ่ายไม่ได้: หากฝ่ายที่ต้องโอนไม่ไปสำนักงานที่ดิน คุณต้องฟ้องศาลและขอให้ศาลมีคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของฝ่ายนั้น ข้อความในสัญญาที่ว่า “ให้ใช้ข้อตกลงนี้แสดงเจตนาแทนได้ทันที” ไม่มีผลเช่นนั้น และสำนักงานที่ดินจะไม่รับจดทะเบียนจากข้อความแบบนี้
• หนังสือมอบอำนาจเป็นอีกเรื่องหนึ่ง: หากต้องการลดความเสี่ยง อาจให้ฝ่ายที่ต้องโอนลงนามในหนังสือมอบอำนาจตามแบบของกรมที่ดินพร้อมเอกสารประกอบ แต่สำนักงานที่ดินอาจตรวจสอบเพิ่มเติมหรือไม่รับหนังสือมอบอำนาจที่ไม่ถูกต้องครบถ้วน และผู้มอบอำนาจอาจถอนการมอบอำนาจได้ ควรปรึกษาทนายความหรือสำนักงานที่ดินก่อน
• ภาระจำนอง: การโอนที่ดินที่ติดจำนองต้องได้รับความร่วมมือจากผู้รับจำนอง อย่าเขียนแค่ว่าใครได้บ้าน โดยไม่บอกว่าหนี้บ้านจะจัดการอย่างไร

ตัวอย่างข้อ 2: อำนาจปกครองและค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร

“คู่สัญญาตกลงให้ [ชื่อ-นามสกุลบุตร] อยู่ในอำนาจปกครองของคู่สมรสฝ่ายที่ [1/2] แต่เพียงผู้เดียว คู่สมรสฝ่ายที่ [2/1] ตกลงชำระค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเดือนละ [ระบุ] บาท โดยโอนเข้าบัญชีธนาคาร [ระบุชื่อธนาคารและเลขที่บัญชี] ภายในวันที่ 5 ของทุกเดือน เริ่มตั้งแต่เดือน [ระบุ] จนกว่าบุตรจะบรรลุนิติภาวะ นอกจากนี้ คู่สมรสฝ่ายที่ [2/1] ตกลงโดยสมัครใจว่าจะชำระเงินจำนวนเดียวกันต่อไปภายหลังบุตรบรรลุนิติภาวะ ตลอดระยะเวลาที่บุตรศึกษาในระดับปริญญาตรีหลักสูตรแรกอย่างต่อเนื่อง แต่ไม่เกินวันที่บุตรมีอายุครบ [ระบุ] ปี แล้วแต่เหตุใดจะถึงก่อน ค่าเล่าเรียนตามใบเสร็จของสถานศึกษาให้คู่สัญญารับผิดชอบฝ่ายละครึ่ง โดยฝ่ายที่ชำระไปก่อนมีสิทธิเรียกส่วนของอีกฝ่าย และอีกฝ่ายต้องชำระภายใน [ระบุ] วันนับแต่ได้รับสำเนาใบเสร็จ”

ประเด็นที่ต้องตัดสินใจ

• จุดสิ้นสุดต้องมีเพียงจุดเดียว: ถ้อยคำอย่าง “จนกว่าจะบรรลุนิติภาวะหรือจบปริญญาตรี” ไม่บอกว่าเหตุใดเป็นตัวกำหนด ตัวอย่างข้างต้นแยกหน้าที่ตามกฎหมายจนบรรลุนิติภาวะออกจากคำมั่นเพิ่มเติมเรื่องการศึกษา และกำหนดเพดานอายุไว้
• หน้าที่ตามกฎหมายกับคำมั่นตามสัญญาต่างกัน: มาตรา 1564 กำหนดหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูบุตรระหว่างเป็นผู้เยาว์ ส่วนบุตรที่บรรลุนิติภาวะแล้ว บิดามารดามีหน้าที่ตามกฎหมายเฉพาะกรณีบุตรทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองไม่ได้ การจ่ายค่าเรียนมหาวิทยาลัยนอกเหนือจากนั้นเป็นภาระที่เกิดจากการตกลงกันเอง จึงควรเขียนให้เห็นว่าเป็นคำมั่นเพิ่มเติม
• บุตรที่มีความพิการ: หากบุตรมีภาวะที่อาจทำให้หาเลี้ยงตนเองไม่ได้หลังบรรลุนิติภาวะ ไม่ควรเขียนให้หน้าที่สิ้นสุดเพียงเพราะอายุ
• สถานะบิดามารดาตามกฎหมาย: ตรวจสอบให้แน่ใจว่าคู่สมรสแต่ละฝ่ายมีฐานะเป็นบิดาหรือมารดาตามกฎหมายของบุตร เพราะอำนาจปกครองผูกกับสถานะนี้ ไม่ใช่กับสถานะคู่สมรส

ขั้นตอนการจดทะเบียนหย่า

การหย่าโดยความยินยอมมีผลเมื่อจดทะเบียนต่อนายทะเบียน ยื่นได้ที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขตแห่งใดก็ได้ ตามคู่มือการจดทะเบียนครอบครัวของกรมการปกครอง

กรณีไปจดทะเบียนพร้อมกันที่สำนักทะเบียนเดียว

1. ตกลงและตรวจทานร่างสัญญาหย่าให้เรียบร้อยก่อนวันนัด คู่สมรสลงลายมือชื่อ พร้อมพยานอย่างน้อย 2 คน
2. คู่สมรสและพยานไปที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอพร้อมกัน
3. ยื่นคำร้องขอจดทะเบียนการหย่า (คร.1) ต่อนายทะเบียน
4. นายทะเบียนตรวจเอกสาร สอบถามความสมัครใจ และบันทึกข้อตกลงลงในทะเบียนการหย่า (คร.6)
5. คู่สมรสและพยานลงลายมือชื่อในทะเบียนการหย่า
6. รับใบสำคัญการหย่า (คร.7) ฝ่ายละหนึ่งฉบับ

คู่มือบริการของกรุงเทพมหานครระบุระยะเวลาประมาณ 50 นาทีนับจากที่เอกสารครบถ้วนเข้าสู่ขั้นตอนพิจารณา ระยะเวลานี้ไม่รวมการรอคิว และอาจนานขึ้นหากต้องใช้ล่ามหรือตรวจเอกสารต่างประเทศ

กรณีไม่สามารถไปพร้อมกัน

คู่มือของกรมการปกครองยังกำหนดการจดทะเบียนหย่าต่างสำนักทะเบียนไว้ด้วย โดยฝ่ายหนึ่งยื่นคำร้องที่สำนักทะเบียนแห่งหนึ่ง แล้วอีกฝ่ายไปแสดงความยินยอมที่สำนักทะเบียนอีกแห่ง การหย่ามีผลเมื่อขั้นตอนที่สำนักทะเบียนแห่งหลังเสร็จสิ้น ส่วนคนไทยที่อยู่ต่างประเทศอาจจดทะเบียนผ่านสถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลใหญ่ไทยได้ ควรสอบถามลำดับขั้นตอนและเอกสารจากสำนักทะเบียนหรือสถานทูตที่จะใช้บริการล่วงหน้า

เอกสารที่ต้องเตรียม

• บัตรประจำตัวประชาชนของทั้งสองฝ่าย หรือเอกสารแสดงตนอื่นที่ทางราชการออกให้ตามที่สำนักทะเบียนยอมรับ
• ทะเบียนบ้านของทั้งสองฝ่าย (หากสำนักทะเบียนเรียก)
• ใบสำคัญการสมรส (คร.3) หากสูญหาย บางสำนักทะเบียนให้นำหลักฐานการแจ้งความมาแสดง ควรสอบถามก่อน
• หลักฐานการเปลี่ยนชื่อหรือชื่อสกุล หากชื่อปัจจุบันไม่ตรงกับในทะเบียนสมรส
• หนังสือสัญญาหย่าฉบับจริง (รายการตรวจสอบของกรุงเทพมหานครระบุ 1 ฉบับ) แนะนำให้ทำสำเนาเพิ่มไว้ให้คู่สมรสฝ่ายละชุด
• พยาน 2 คน พร้อมบัตรประจำตัวประชาชน

รายการเอกสารอาจต่างกันไปตามสำนักทะเบียน ให้ตรวจรายการของสำนักงานที่คุณจะไปยื่นอีกครั้งก่อนเดินทาง

เมื่ออีกฝ่ายไม่ปฏิบัติตามข้อตกลง

สมมติว่าอีกฝ่ายหยุดโอนค่าเลี้ยงดูบุตรหลังเดือนที่สาม สิ่งที่คุณทำได้ต่อจากนั้นขึ้นอยู่กับว่าข้อตกลงของคุณอยู่ในรูปแบบใด

1. บันทึกท้ายทะเบียนหย่า

ข้อตกลงที่ทำต่อนายทะเบียนผูกพันคู่สมรสในฐานะสัญญาทางแพ่ง หากอีกฝ่ายไม่ชำระตามกำหนดหรือไม่ไปโอนที่ดิน

• คุณยังขอให้เจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์หรืออายัดเงินเดือนโดยอาศัยบันทึกนี้อย่างเดียวไม่ได้
• คุณต้องฟ้องคดีต่อศาลเยาวชนและครอบครัว โดยใช้บันทึกเป็นหลักฐาน เพื่อขอให้ศาลพิพากษาบังคับตามข้อตกลง
• เมื่อศาลพิพากษาแล้วและลูกหนี้ตามคำพิพากษายังไม่ปฏิบัติตาม จึงดำเนินการบังคับคดี เช่น ยึดหรืออายัดทรัพย์สิน ได้ตามขั้นตอนของกฎหมาย

2. คำพิพากษาตามยอม

คำพิพากษาตามยอมเกิดได้สองทาง ทางแรกคือการไกล่เกลี่ยระหว่างคดี เมื่อคู่ความตกลงกันได้และศาลพิพากษาตามข้อตกลง ทางที่สองคือการไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 20 ตรี เมื่อตกลงกันได้แล้ว คู่กรณีต้องยื่นคำร้องขอให้ศาลพิพากษาตามข้อตกลง และศาลจะพิจารณาก่อนว่าข้อตกลงนั้นไม่ขัดต่อกฎหมายหรือความสงบเรียบร้อย การไกล่เกลี่ยจึงไม่ได้ให้ผลเป็นคำพิพากษาโดยอัตโนมัติ

• เมื่อมีคำพิพากษาตามยอมแล้ว ข้อตกลงมีผลบังคับในฐานะคำพิพากษา
• หากอีกฝ่ายไม่ปฏิบัติตาม คุณขอบังคับคดีได้โดยไม่ต้องฟ้องคดีใหม่ แต่ยังต้องดำเนินขั้นตอนบังคับคดี เช่น ขอออกหมายบังคับคดี และตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี

ความเข้าใจผิดที่ควรระวัง

• ตัดสิทธิพบบุตรได้ถาวร: ข้อตกลงที่ห้ามบิดาหรือมารดาพบบุตรโดยสิ้นเชิง โดยไม่มีเหตุเรื่องความปลอดภัยของเด็ก อาจถูกศาลเปลี่ยนแปลงในภายหลัง เพราะศาลพิจารณาจากประโยชน์ของบุตรเป็นหลัก
• หนี้ส่วนตัวของอีกฝ่ายไม่มีทางกระทบคุณ: โดยหลัก เจ้าหนี้ในหนี้ส่วนตัวของอีกฝ่ายบังคับเอาจากสินส่วนตัวของคุณไม่ได้ แต่ข้อยกเว้นมีหลายกรณี เช่น คุณเป็นผู้กู้ร่วมหรือผู้ค้ำประกัน หนี้นั้นเข้าลักษณะหนี้ร่วมตามมาตรา 1490 เจ้าหนี้บังคับเอาจากส่วนของลูกหนี้ในสินสมรส หรือเจ้าหนี้ขอเพิกถอนการโอนทรัพย์ที่ทำให้ตนเสียเปรียบ ส่วนเรื่องการพนัน หนี้จากการเล่นพนันโดยตรงกับเงินกู้ที่อ้างว่านำไปเล่นพนันเป็นคนละประเด็นทางกฎหมาย ควรให้ทนายความตรวจข้อเท็จจริงก่อน
• เขียนเรื่องค่าเล่าเรียนแบบกว้างๆ: “ช่วยค่าเล่าเรียนตามสมควร” เปิดช่องให้โต้แย้งได้ทุกภาคเรียน การกำหนดสัดส่วนตามใบเสร็จ เช่น ฝ่ายละ 50% พร้อมกำหนดเวลาชำระคืน ช่วยลดข้อพิพาทได้มากกว่า
• ลงชื่อผู้รับโอนรถแบบโอนลอยแล้วถือว่าจบ: ตราบใดที่ยังไม่จดทะเบียนโอนที่สำนักงานขนส่ง ชื่อเจ้าของเดิมยังอยู่ในทะเบียน

คำถามที่พบบ่อย

สัญญาหย่าต้องพิมพ์หรือเขียนด้วยลายมือ?

ใช้ได้ทั้งสองแบบ สิ่งที่กฎหมายกำหนดสำหรับการหย่าโดยความยินยอมตามมาตรา 1514 คือต้องทำเป็นหนังสือ และมีพยานลงลายมือชื่ออย่างน้อย 2 คน ส่วนสัญญาประนีประนอมยอมความตามมาตรา 851 ต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิดจึงจะฟ้องร้องบังคับคดีได้ มาตรานี้ไม่ได้กำหนดเรื่องพยาน 2 คน ในทางปฏิบัติ ควรทำเอกสารให้อ่านง่าย และหากมีการแก้ไขหรือขีดฆ่า ให้คู่สมรสทั้งสองฝ่ายลงชื่อกำกับไว้

คู่สมรสฝ่ายหนึ่งเป็นชาวต่างชาติ ต้องเตรียมอะไรเพิ่ม?

ชาวต่างชาติใช้หนังสือเดินทางฉบับจริงเป็นเอกสารแสดงตน หากมีเอกสารภาษาต่างประเทศที่ต้องใช้ประกอบ อาจต้องแปลเป็นภาษาไทยและรับรองตามที่สำนักทะเบียนกำหนด และหากชาวต่างชาติสื่อสารภาษาไทยไม่ได้ ต้องจัดหาล่ามมาด้วย เอกสารที่ใช้ตอนจดทะเบียนสมรสไม่จำเป็นต้องเหมือนกับที่ใช้ตอนหย่า ให้ขอรายการเอกสารสำหรับการจดทะเบียนหย่าโดยเฉพาะจากสำนักทะเบียนที่จะไปยื่น

ค่าเลี้ยงดูบุตรที่ตกลงไว้แล้ว ขอปรับภายหลังได้หรือไม่?

ขอได้ ตามมาตรา 1598/39 เมื่อพฤติการณ์ รายได้ หรือฐานะของผู้จ่ายหรือผู้รับเปลี่ยนแปลงไป ผู้มีส่วนได้เสียอาจร้องขอต่อศาลเยาวชนและครอบครัวให้เพิ่ม ลด หรืองดค่าอุปการะเลี้ยงดูได้ ศาลจะพิจารณาจากข้อเท็จจริงของแต่ละคดี การขอเพิ่มจึงไม่ได้รับอนุญาตทุกกรณี

สละสิทธิค่าเลี้ยงชีพของตนเองได้หรือไม่?

คำตอบขึ้นอยู่กับว่าเป็นสิทธิตามกฎหมายหรือการจ่ายเงินที่ตกลงกันเอง มาตรา 1526 ให้สิทธิเรียกค่าเลี้ยงชีพแก่ฝ่ายที่จะยากจนลงเพราะการหย่า ในกรณีที่เหตุหย่าเกิดจากความผิดของอีกฝ่ายแต่ฝ่ายเดียว โดยต้องเรียกร้องไว้ในคดีหย่า และมาตรานี้นำมาตรา 1598/41 มาใช้ ซึ่งห้ามสละหรือโอนสิทธิค่าเลี้ยงชีพตามกฎหมาย ส่วนเงินที่คู่สมรสตกลงจ่ายให้กันในการหย่าโดยความยินยอมเป็นเรื่องตามสัญญา ซึ่งมีผลทางกฎหมายต่างออกไป ถ้อยคำสละสิทธิหรือการตกลงรับเงินก้อนแทนจึงควรให้ทนายความตรวจเป็นรายกรณี ทั้งนี้ คู่สมรสไม่อาจสละสิทธิค่าอุปการะเลี้ยงดูของบุตรผู้เยาว์แทนบุตรได้

จดทะเบียนหย่าเสียค่าธรรมเนียมเท่าไร?

การจดทะเบียนการหย่าไม่เสียค่าธรรมเนียม หากขอคัดสำเนาเอกสาร เสียฉบับละ 10 บาท ตามคู่มือของกรมการปกครอง ค่าร่างสัญญา ค่าแปลเอกสาร และค่าธรรมเนียมหรือภาษีในการโอนที่ดินหรือรถยนต์ภายหลังเป็นค่าใช้จ่ายแยกต่างหาก

ก่อนไปสำนักงานเขต

ถ้าทรัพย์สินของคุณไม่ซับซ้อน ไม่มีหนี้จำนองร่วม และตกลงเรื่องบุตรได้จริง การจดทะเบียนหย่าพร้อมบันทึกท้ายทะเบียนหย่าที่เขียนรัดกุมอาจเพียงพอ แต่ถ้ามีหุ้นในบริษัท อสังหาริมทรัพย์หลายแปลง หนี้ที่ยังกู้ร่วมกัน หรือข้อพิพาทเรื่องที่อยู่ของบุตร ให้ถามตัวเองก่อนว่า หากอีกฝ่ายไม่ทำตามในปีหน้า คุณพร้อมจะฟ้องคดีใหม่หรือไม่ ถ้าไม่พร้อม ทางเลือกที่ควรพิจารณาคือการไกล่เกลี่ยในศาลเพื่อให้ได้คำพิพากษาตามยอม

สำหรับการร่างและตรวจสัญญาหย่า ทนายความด้านกฎหมายครอบครัวเป็นผู้ที่ควรปรึกษาก่อน หากคู่สมรสต้องการคนกลางช่วยเจรจา สามารถค้นหาผู้เชี่ยวชาญด้านการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในไทยเป็นอีกทางหนึ่งได้

สิ่งที่ควรเตรียมก่อนเจรจา

1. รวบรวมเอกสารกรรมสิทธิ์ทั้งหมด เช่น โฉนดที่ดิน สมุดบัญชี รายงานพอร์ตลงทุน และเล่มทะเบียนรถ
2. ทำรายการหนี้คงค้าง พร้อมสัญญากู้ และระบุว่าใครเป็นผู้กู้ ผู้กู้ร่วม หรือผู้ค้ำประกัน
3. สอบถามธนาคารหรือบริษัทไฟแนนซ์ล่วงหน้าว่าการปลดผู้กู้ร่วมหรือการโอนรถต้องใช้เงื่อนไขอะไร
4. ประมาณค่าใช้จ่ายจริงของบุตร ทั้งค่ากินอยู่ ค่ารักษาพยาบาล และค่าเล่าเรียนในอนาคต
5. ตกลงร่างสัญญาให้เสร็จ และตรวจรายการเอกสารของสำนักทะเบียนที่จะไปยื่น ก่อนนัดวันจดทะเบียน