ธุรกิจไปต่อไม่ไหว? ฟื้นฟูกิจการ vs ปิดกิจการ ใน Thailand

สัญญาณเตือนว่าธุรกิจกำลังเข้าสู่ภาวะเสี่ยงล้มละลายและควรรีบขอคำปรึกษา

สัญญาณเตือนที่ชัดเจนที่สุดคือสภาวะ "หนี้สินล้นพ้นตัว" หรือการที่บริษัทมีทรัพย์สินน้อยกว่าหนี้สินทั้งหมด รวมถึงการขาดสภาพคล่องอย่างรุนแรงจนไม่สามารถชำระหนี้ที่ถึงกำหนดได้ หากธุรกิจเริ่มต้องกู้ยืมเงินจากแหล่งนอกระบบมาหมุนเวียน หรือค้างชำระภาษีและเงินสมทบประกันสังคมสะสม นั่นคือสัญญาณอันตรายที่ต้องได้รับการแก้ไขทันที

ในการพิจารณาว่าธุรกิจของคุณอยู่ในจุดที่ต้องขอคำปรึกษาทางกฎหมายหรือไม่ ให้สังเกตจากองค์ประกอบเหล่านี้:

• กระแสเงินสดติดลบต่อเนื่อง: ไม่สามารถทำกำไรครอบคลุมดอกเบี้ยจ่าย (Interest Coverage Ratio ต่ำกว่า 1)
• การผิดนัดชำระหนี้หลัก: เริ่มค้างชำระค่างวดเงินกู้กับธนาคารหรือซัพพลายเออร์รายใหญ่เกิน 3 เดือน
• ถูกฟ้องร้องดำเนินคดี: ได้รับหมายศาลหรือจดหมายทวงถาม (Notice) จากเจ้าหนี้หลายรายพร้อมกัน
• การถูกระงับวงเงิน: ธนาคารปฏิเสธการต่ออายุวงเงินกู้เบิกเกินบัญชี (OD) หรือวงเงินหมุนเวียน

ความแตกต่างระหว่างการฟื้นฟูกิจการตามกฎหมายกับบทบัญญัติการปรับโครงสร้างหนี้แบบเอกชน

การปรับโครงสร้างหนี้แบบเอกชน (Private Restructuring) เป็นการเจรจาโดยสมัครใจระหว่างลูกหนี้และเจ้าหนี้โดยไม่ผ่านกระบวนการศาล ส่วนการฟื้นฟูกิจการ (Business Reorganization) เป็นกระบวนการทางกฎหมายภายใต้พระราชบัญญัติล้มละลาย ซึ่งมีผลบังคับใช้กับเจ้าหนี้ทุกรายอย่างเท่าเทียมกัน

ขั้นตอนหลักและระยะเวลาของกระบวนการฟื้นฟูกิจการในศาลล้มละลายกลาง

กระบวนการฟื้นฟูกิจการในประเทศไทยเริ่มต้นจากการยื่นคำร้องต่อ ศาลล้มละลายกลาง โดยลูกหนี้ต้องแสดงให้เห็นว่าธุรกิจมีเหตุอันสมควรและมีช่องทางที่จะฟื้นฟูได้จริง กระบวนการทั้งหมดตั้งแต่วันยื่นคำร้องจนถึงวันที่ศาลมีคำสั่งอนุมัติแผนมักใช้เวลาประมาณ 1-2 ปี ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของหนี้

1. การยื่นคำร้อง: ลูกหนี้หรือเจ้าหนี้ยื่นคำร้องขอฟื้นฟูกิจการต่อศาล
2. สภาวะพักชำระหนี้ (Automatic Stay): เกิดขึ้นทันทีที่ศาลรับคำร้อง ป้องกันไม่ให้เจ้าหนี้ฟ้องร้องหรือยึดทรัพย์
3. ศาลไต่สวนและมีคำสั่ง: ศาลพิจารณาว่าควรให้ฟื้นฟูกิจการหรือไม่ และตั้ง "ผู้ทำแผน" (Planner)
4. การเจ้าหนี้ยื่นคำขอรับชำระหนี้: เจ้าหนี้ต้องยื่นคำขอต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ภายใน 1 เดือนหลังประกาศคำสั่ง
5. การจัดทำและประชุมอนุมัติแผน: ผู้ทำแผนส่งร่างแผนให้เจ้าหนี้พิจารณาและลงมติ
6. ศาลเห็นชอบด้วยแผน: หากเจ้าหนี้ส่วนใหญ่ยอมรับและแผนถูกต้องตามกฎหมาย ศาลจะสั่งเห็นชอบและเริ่มการปฏิบัติตามแผน

ผลกระทบต่อกรรมการ ผู้ถือหุ้น และเจ้าหนี้หากเลือกแต่ละแนวทาง

การตัดสินใจเลือกแนวทางแก้ไขหนี้ส่งผลกระทบต่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในวงกว้าง โดยเฉพาะในด้านอำนาจการตัดสินใจและสิทธิในทรัพย์สิน

สำหรับกรรมการบริษัท

หากเข้าสู่การฟื้นฟูกิจการ อำนาจในการจัดการกิจการและทรัพย์สินของกรรมการจะสิ้นสุดลงและตกไปอยู่ที่ผู้ทำแผนหรือผู้บริหารแผนที่ศาลแต่งตั้ง อย่างไรก็ตาม หากเลือกการปรับโครงสร้างหนี้นอกศาล กรรมการยังคงมีอำนาจบริหารเต็มรูปแบบแต่ต้องอยู่ภายใต้เงื่อนไข (Covenants) ที่ตกลงกับธนาคาร

สำหรับผู้ถือหุ้น

ในแผนฟื้นฟูกิจการ มักมีการลดทุนเพื่อล้างส่วนต่ำกว่ามูลค่าหุ้น หรือการเพิ่มทุนเพื่อดึงพันธมิตรใหม่ ซึ่งอาจส่งผลให้สัดส่วนการถือหุ้นเดิมถูกลดทอนลง (Dilution) อย่างรุนแรง ในกรณีล้มละลาย ผู้ถือหุ้นมักไม่ได้รับส่วนแบ่งใดๆ เนื่องจากต้องจ่ายให้เจ้าหนี้จนครบก่อน

สำหรับเจ้าหนี้

เจ้าหนี้มีสิทธิได้รับชำระหนี้ภายใต้เงื่อนไขใหม่ เช่น การยืดระยะเวลา การลดดอกเบี้ย หรือการแปลงหนี้เป็นทุน เจ้าหนี้มีหน้าที่สำคัญในการลงคะแนนเสียงเพื่อกำหนดทิศทางของบริษัท หากบริษัทถูกสั่งล้มละลาย เจ้าหนี้มักได้รับชำระคืนเพียงเศษส่วนเล็กน้อยจากการขายทอดตลาดทรัพย์สิน

บทบาทของทนายความและที่ปรึกษาทางการเงินในการวางแผน

การฟื้นฟูกิจการไม่ใช่แค่เรื่องของกฎหมาย แต่เป็นเรื่องของการอยู่รอดทางการเงิน ทนายความที่เชี่ยวชาญจะทำงานร่วมกับที่ปรึกษาทางการเงิน (FA) เพื่อสร้างแบบจำลองธุรกิจใหม่ที่พิสูจน์ได้ว่าบริษัทจะสามารถทำกำไรและคืนหนี้ได้ในอนาคต

บทบาทสำคัญประกอบด้วย:

• การจัดเตรียมคำร้อง: รวบรวมหลักฐานทางการเงินและเหตุผลทางธุรกิจเพื่อโน้มน้าวศาล
• การเจรจากับเจ้าหนี้รายใหญ่: เพื่อสร้างความมั่นใจและขอเสียงสนับสนุนก่อนการประชุมเจ้าหนี้
• การป้องกันความรับผิดส่วนบุคคล: ตรวจสอบว่าการกระทำของกรรมการในช่วงวิกฤตไม่ขัดต่อกฎหมายล้มละลายซึ่งอาจนำไปสู่โทษทางอาญาหรือการฟ้องร้องทางแพ่ง
• การบริหารจัดการ Automatic Stay: ดูแลไม่ให้มีการละเมิดสิทธิของลูกหนี้ในระหว่างที่ได้รับความคุ้มครองจากศาล

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย

1. การฟื้นฟูกิจการคือจุดจบของธุรกิจ ในความเป็นจริง การฟื้นฟูกิจการคือ "โอกาสครั้งที่สอง" กฎหมายออกแบบมาเพื่อรักษาองค์กรธุรกิจ การจ้างงาน และมูลค่าทางเศรษฐกิจเอาไว้ ไม่ใช่การปิดบริษัท

2. เมื่อยื่นฟื้นฟูแล้วไม่ต้องจ่ายหนี้เลย สภาวะพักชำระหนี้ช่วยให้หยุดจ่ายหนี้ "เงินต้นและดอกเบี้ยเดิม" ชั่วคราวเพื่อให้มีกระแสเงินสดหมุนเวียน แต่ธุรกิจยังต้องจ่ายค่าใช้จ่ายฝ่ายดำเนินงาน เช่น เงินเดือนพนักงาน ค่าน้ำค่าไฟ และหนี้ใหม่ที่เกิดขึ้นระหว่างการฟื้นฟู

3. เฉพาะบริษัทใหญ่ในตลาดหลักทรัพย์เท่านั้นที่ทำได้ กฎหมายไทยปัจจุบันมีบทบัญญัติสำหรับการฟื้นฟูกิจการของ SMEs (Small and Medium Enterprises) โดยเฉพาะ ซึ่งขั้นตอนจะง่ายกว่าและรวดเร็วกว่าการฟื้นฟูกิจการขนาดใหญ่

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

การฟื้นฟูกิจการใช้เวลานานเท่าไหร่?

ช่วงเริ่มต้นจนถึงศาลเห็นชอบแผนมักใช้เวลา 6-12 เดือน หลังจากนั้นจะเป็นช่วงปฏิบัติตามแผนซึ่งมักมีระยะเวลาไม่เกิน 5 ปี (ขยายได้ไม่เกิน 2 ครั้ง ครั้งละ 1 ปี)

ค่าใช้จ่ายในการยื่นฟื้นฟูกิจการมีอะไรบ้าง?

มีค่าธรรมเนียมศาล ค่าจ้างผู้ทำแผนและผู้บริหารแผน ค่าสอบบัญชี และค่าที่ปรึกษากฎหมาย ซึ่งขึ้นอยู่กับมูลค่าหนี้และความซับซ้อนของกิจการ

หากแผนฟื้นฟูไม่ผ่านการอนุมัติจะเกิดอะไรขึ้น?

หากเจ้าหนี้ไม่ยอมรับแผนหรือศาลไม่เห็นชอบด้วยแผน ศาลอาจมีคำสั่งยกเลิกกระบวนการฟื้นฟู ซึ่งมักตามมาด้วยการถูกเจ้าหนี้ฟ้องล้มละลายหรือการบังคับคดีตามปกติ

เจ้าหนี้สามารถคัดค้านการฟื้นฟูกิจการได้หรือไม่?

ได้ เจ้าหนี้สามารถยื่นคำคัดค้านต่อศาลได้หากเชื่อว่าลูกหนี้ยื่นฟื้นฟูโดยไม่สุจริต หรือธุรกิจไม่มีทางกลับมาฟื้นตัวได้จริง

เมื่อไหร่ควรจ้างทนายความ

คุณควรปรึกษาทนายความด้านการปรับโครงสร้างหนี้ทันทีเมื่อธุรกิจเริ่มขาดสภาพคล่องและไม่สามารถชำระหนี้ตามกำหนดได้ หรือเมื่อได้รับจดหมายทวงถามหนี้จากสถาบันการเงิน การรอจนกระทั่งถูกยึดทรัพย์หรือถูกฟ้องล้มละลายจะทำให้ทางเลือกในการกอบกู้กิจการลดลงอย่างมาก

ผู้เชี่ยวชาญทางกฎหมายจะช่วยประเมินว่าธุรกิจของคุณควรใช้วิธีเจรจานอกศาล หรือเข้าสู่ระบบฟื้นฟูของศาลล้มละลายกลางจึงจะคุ้มค่าและปลอดภัยที่สุด

ขั้นตอนต่อไป

1. สำรวจสถานะหนี้: รวบรวมรายชื่อเจ้าหนี้ทั้งหมดและจำนวนหนี้ที่ค้างชำระจริง
2. จัดทำประมาณการกระแสเงินสด: ดูว่าธุรกิจสามารถอยู่รอดได้นานแค่ไหนหากหยุดชำระหนี้ชั่วคราว
3. ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ: นัดหมายพูดคุยกับทนายความเพื่อวิเคราะห์ข้อดีข้อเสียของแต่ละแนวทาง
4. เตรียมเอกสาร: จัดเตรียมงบการเงินย้อนหลัง 3 ปี และบัญชีรายชื่อทรัพย์สินทั้งหมดเพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจ

ตรวจสอบข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับระเบียบการยื่นคำร้องได้ที่ กรมบังคับคดี (Legal Execution Department)